De kwaliteit van de rechtspraak wordt van oudsher bewaakt door het systeem van hoger beroep en cassatie. Het gaat hierbij om de inhoudelijke kwaliteit van vonnissen en de kwaliteit van de procesgang. Tegenwoordig worden onder kwaliteit ook andere aspecten van het rechterlijk functioneren en aspecten van de kwaliteit van de organisatie verstaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de wijze waarop de rechter partijen bejegent en de lengte van procedures.

Gerechten hanteren sinds 2002 het kwaliteitssysteem RechtspraaQ om deze kwaliteitsaspecten te bewaken. Het doel van dit systeem is dat de Rechtspraak op een planmatige manier aan continue kwaliteitsverbetering werkt. Kwaliteitsstatuten vormen de kern van RechtspraaQ. Hierin staat beschreven welke onderwerpen van belang zijn voor goede rechtspraak. Het gaat hierbij om onderwerpen die zowel het rechterlijk functioneren als de kwaliteit van de organisatie raken. Daarnaast hanteren de gerechten diverse methoden, zoals visitatie en klantwaarderingsonderzoeken, om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de kwaliteit. Kijk voor meer informatie hierover op de pagina Kwaliteitssysteem RechtspraaQ.

De afgelopen jaren heeft binnen de Rechtspraak de nadruk gelegen op verkorting van de doorlooptijden en verhoging van de productiviteit en efficiency. Bij de rechters, de gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak, bestaat de wens dat de (inhoudelijke) kwaliteit meer expliciet aandacht krijgt. Naast de onverminderde aandacht voor onder meer doorlooptijden, bejegening en organisatorische kwaliteit, gaat de aandacht nu daarom vooral uit naar de inhoudelijke kwaliteit. Centraal staan dan deskundigheidsbevordering, bevordering van rechtseenheid en verbetering van de motivering van vonnissen.

Visitatie
Eens per vier jaar worden de gerechten bezocht door een visitatiecommissie waarin ook externen plaatsnemen. De visitatie dient als verantwoording van de Rechtspraak aan de maatschappij en het parlement en bevordert de kwaliteitsverbetering in de gerechten. De eerste visitatie vond plaats in 2006 en de tweede visitatie wordt momenteel voorbereid. Het Visitatieprotocol 2009 is gereed en de Samenstelling van de visitatiecommissie is bekend. Begin 2010 vinden de visitatiebezoeken plaats.

In het Rapport Visitatie Gerechten 2006 wordt geconstateerd dat veel is bereikt op het gebied van kwaliteit, maar dat de nodige winst is te behalen. Het is de visitatiecommissie opgevallen dat een duidelijke structuur waarop activiteiten zijn ingericht bij de meeste gerechten, nog onvoldoende ontwikkeld is. Om kwaliteit beter te kunnen bewaken en bevorderen worden normen vastgesteld en wordt ruimte in de financiering gemaakt. Naast aandacht voor inhoudelijke kwaliteit staat ook borging van kwaliteit hoog op de agenda.

Activiteiten op het gebied van kwaliteit
De komende jaren ligt binnen de Rechtspraak de nadruk op de systematische borging van kwaliteit en de bevordering van inhoudelijke kwaliteit. Dit is onder andere opgenomen in de Agenda van de Rechtspraak 2008-2011. Hierin is te lezen dat de komende jaren de gerechten meer gaan doen aan motivering van vonnissen, meervoudig afdoen van zaken, meelezen in enkelvoudige zaken, permanente educatie en tijd voor instructie en feitenonderzoek. Om kwaliteit meer expliciete aandacht te geven, worden normen vastgesteld die direct van belang zijn voor goed rechtspreken. Zo moeten bijvoorbeeld alle rechters en juridisch medewerkers elk jaar 30 uur aan permanente educatie besteden.

Kwaliteit van rechtspraak staat momenteel breed in de belangstelling. Onderzoeken onder klanten en medewerkers geven een positief beeld van het functioneren van de Rechtspraak.

Kijk voor meer informatie over de activiteiten die de Rechtspraak de komende tijd onderneemt op het gebied van kwaliteit in de Hoofdlijnennotitie kwaliteit 2008-2011, de Hoofdlijnen personeelsbeleid 2008-2011 en In het belang van een goede strafrechtspraak.

Kwaliteit van de strafrechtspraak
De strafsectoren van de rechtbanken en gerechtshoven voeren activiteiten uit die specifiek de kwaliteit van de strafrechtspraak een impuls moeten geven. Hierbij zijn deskundigheidbevordering, permanente educatie, reflectie en motiveringsverbetering in strafvonnissen belangrijke onderwerpen. Laatstgenoemde wordt vormgegeven in het project PROMIS, dat ten doel heeft de verdachte, raadsman, andere betrokkenen en de maatschappij beter in zicht te geven in het denkproces van de rechter. Lees verder over de activiteiten van deze sector op de pagina Kwaliteit van de strafrechtspraak.

Ook op andere terreinen wordt gestreefd naar verbetering en vernieuwing van de dienstverlening. Zo zal de komende jaren de digitale toegang van de rechtspraak in stappen mogelijk worden gemaakt. Zie landelijk procederen.

Publicaties over kwaliteit van de Rechtspraak vindt u hier.