DCSIMG

 
loading readspeaker...

Beelden over 2020 

Het bestaansrecht van de Rechtspraak staat niet ter discussie: er is blijvende behoefte aan een onpartijdige beslisser boven de partijen.   

Toenemende behoefte aan onpartijdig gezag

Om uiteenlopende redenen mag verwacht worden dat de behoefte aan onpartijdig gezag zal toenemen. Politieke ontwikkelingen, zoals het vervagen van de klassieke ideologieën als onderscheid tussen politieke partijen, toenemende polarisatie en verruwing, maar vooral ook ‘Europa’, dat veel regelgevende taken heeft overgenomen, dragen hiertoe bij. Bij de burger heerst onvrede: ‘er wordt te veel gepraat en te weinig gedaan’, ‘procedures zijn te ingewikkeld en duren te lang’, ‘men weet niet wat er speelt’. De overheid, bijvoorbeeld in haar toezichthoudende rol, wordt, zeker in turbulente tijden, steeds meer partij tussen partijen.

Ook ingrijpend overheidsoptreden als reactie op maatschappelijke problemen (terrorisme, bankcrisis en in de toekomst klimaatverandering) kan spanningen opleveren met fundamentele waarden, te weten de bescherming van persoon en bezit. De snelheid waarmee problemen tot acute mondiale crises blijken te kunnen leiden, maakt overheidsoptreden extra moeilijk. Afnemende sociale cohesie en individualisering verzwakken het conflictoplossende vermogen van de samenleving. De behoefte aan een boven partijen staand en niet door politieke of commerciële belangen gedreven gezag dat het evenwicht van belangen bewaakt en voor ieder bindende beslissingen neemt, zal toenemen.


 

Gezag moet verdiend worden

In de rechtsstaat hebben de media een belangrijke signalerende en controlerende functie, ook waar het gaat om het functioneren van de rechtspraak. Het behoeft geen betoog dat deze functie – mede door de onverzadigbare belangstelling van burgers voor sensationele strafzaken en daarbij eventueel gemaakte fouten – met veel verve wordt uitgeoefend. Ook andere door de media of burgers als misstanden ervaren gebeurtenissen, zoals extreem lange doorlooptijden of onbegrijpelijke uitspraken, staan in de schijnwerpers. De politiek speelt hierop in, zelfs zo dat kritiek op de rechter in lopende strafzaken gewoon lijkt te gaan worden. In dit krachtenveld gaan burgers – maar ook wetenschappers – steeds meer een rol spelen.

Dit alles gaat gepaard met supersnelle informatie-uitwisseling van burgers en media, die de Rechtspraak steeds op achterstand dreigt te zetten. De rechter zal steeds kritischer gevolgd worden. Het vermijden van fouten – al dan niet te kwalificeren als ‘systeemfouten’ – wordt daardoor (nog) belangrijker. Aangezien dat nooit volledig mogelijk is, is het geven van (nadere) uitleg over ter discussie gestelde beslissingen noodzakelijk. Daarnaast dienen recht en rechtspraak dicht bij de samenleving te blijven. Dit betekent dat uitspraken in grote lijnen sporen met het rechtvaardigheidsgevoel van de burger en bijdragen aan de oplossing van de onderliggende problemen van partijen en samenleving.

 

 

Velen weten meer dan één

De kennisintensiteit neemt toe van ‘alles’. Aan beslissingen wordt steeds vaker de eis gesteld dat deze evidence-based zijn, bijvoorbeeld wanneer het gaat om straf- of behandelings­modaliteiten. Wat werkt en wat niet? Forensisch onderzoek wordt wetenschappelijk gefundeerd. Wat is correct uitgevoerd en geïnterpreteerd forensisch onderzoek, maar ook: wat is een betrouwbaar verhoor? Statistiek rukt daarbij op. Tegelijk wordt ook andere kennis verwacht, bijvoorbeeld over de problemen in specifieke buurten. Het gaat niet alleen om de kennis, maar ook om de attitude van de rechter. Is hij nieuwsgierig, betrokken en geïnteresseerd? Ten slotte verbijzondert het recht en wordt de Europese rechtsontwikkeling steeds belangrijker, waardoor het moeilijker wordt bij te blijven op juridisch gebied. Terwijl de rechter in zijn beslissingen praktische wijsheid kan tonen, mag niet verwacht worden dat hij alle noodzakelijke kennis steeds paraat heeft. Kennis delen is noodzakelijk en kennis moet in urgente situaties snel te mobiliseren zijn. Dit heeft consequenties voor de gehele organisatie van de Rechtspraak (gerechtelijke kaart).

 

 

Rechtzoekende staat centraal

De dienstverlening in de publieke sector is in den brede verbeterd. Wachtlijsten in de gezondheidszorg zijn teruggebracht, wachttijden bij overheidsloketten zijn verkort en veel handelingen kunnen via internet worden verricht. Al is dat vaak nog moeilijk, problemen (medische klachten) of taken (vergunningverlening) worden geïntegreerd aangepakt. De organisatie wordt ‘gekanteld’ naar de cliënt. De Rechtspraak zal met de hogere en nog hoger wordende standaarden mee moeten gaan, wil deze door de burger niet gezien worden als op zichzelf gericht en ouderwets. Daarbij komt dat de Rechtspraak te maken heeft met rechtzoekenden voor wie de gang naar de rechter de laatste strohalm is. Dat stelt hoge eisen aan de persoonlijke en procedurele bejegening. Vooral lange doorlooptijden, maar ook tijdrovende handelingen die rechtzoekenden moeten verrichten, werpen barrières op voor de gang naar de rechter. Vanuit het oogpunt van rechtsbescherming en rechtszekerheid is het ongewenst als rechtzoekenden de rechter mijden vanwege deze barrières. Daarnaast roept de Rechtspraak interventie van de wetgever over zich af (denk aan wettelijke normering van doorlooptijden). Door de rechtzoekende en zijn problemen centraal te stellen en niet de interne logica van gegroeide werkwijzen kan de Rechtspraak beter voldoen aan de groeiende eisen vanuit het perspectief van dienstverlening.

 

 

De openbare financiën kunnen kunnen een ernstige beperking vormen

Publieke armoede of echte keuzen?

  • Overheid heeft de recessie opgevangen
  • Om de overheidsfinanciën op orde te brengen wil het kabinet 35 miljard blijvend bezuinigen
  • Hiermee zijn algauw drie kabinetsperioden gemoeid
  • Heroverwegingsoperatie: 20 procent minder!

De economie zal langdurige gevolgen ondervinden van de bankcrisis en recessie. Hoe verschillend ook nationaal en internationaal gedacht wordt over de noodzaak de overheidsfinanciën terug te brengen in de oude toestand, er zullen omvangrijke structurele bezuinigingen volgen. Crisis en recessie leiden tot meer rechtszaken. Aannemelijk is dat ook uit de bezuinigingen juridische conflicten zullen voortkomen. Tegelijk zal de bezuinigingsoperatie de Rechtspraak ook direct raken. Dat gebeurt als het kabinet fundamentele keuzen uit de weg gaat en de pijn verdeelt (publieke armoede), maar ook in het geval wel keuzen worden gemaakt en de juridische infrastructuur geen prioriteit krijgt. Ondanks haar positie als aparte staatsmacht, is de invloed van de Rechtspraak hierop beperkt. In een situatie van publieke armoede zal het extra moeilijk worden adequaat te reageren op de hiervoor geschetste behoeften en eisen van de samenleving. Ook zal het dan heel moeilijk worden in een krappe arbeidsmarkt en bij een vergrijzend personeelsbestand aan de juiste mensen te komen. Bovendien moeten zij ook nog eens goed kunnen omgaan met de hogere eisen vanuit de samenleving.


 

Samenvattend: beeld van de Rechtspraak in 2020

Hieronder staan ter illustratie en als samenvatting van de visie
enkele schema's; deze geven een beeld van hoe de Rechtspraak
in 2020 eruit kan zien. In deze schema's kan geen recht worden
gedaan aan alle nuances en ook niet aan verschillen tussen
sectoren. Het gaat om de grote lijnen.


Behandeling van zaken

 

Organisatie

  • Een flexibele organisatie: thematische behandeling van zaken,
    waar nodig rechtsgebied overstijgend; veelal tijdelijk.
  • Europees recht is volledig geïntegreerd en dus geen specialisatie.
  • Volledige realisatie van digitalisering van digitaal aanbrengen tot digitaal archiveren.
  • Vereenvoudigde, werkprocesgeoriënteerde outputfinanciering.
  • Voor een optimale dienstverlening werken de verschillende
    geledingen binnen een gerecht samen (rechters, secretarissen,
    griffies, bodediensten enzovoort).

 

Bestuurlijke context

  • De Raad voor de rechtspraak heeft een sterke externe oriëntatie,
    is verantwoordelijk voor strategieontwikkeling en heeft een kaderstellende en controlerende rol in de relatie met de gerechtsbesturen.
  • Zichtbare gerechtsbesturen geven richting aan de organisatie
    op basis van lokale visie en strategie.
  • Een voldoende schaalniveau conform de gerechtelijke kaart.
 
Geef uw reactie op deze pagina
De informatie heeft mij geholpen
De informatie is te begrijpen
De pagina bevat foutieve informatie
De pagina bevat een of meer links die niet werken
Er is een technisch probleem
Iets anders (zie onder)
Opmerking / toelichting
Wilt u een reactie ontvangen?
Privacyverklaring