Taken
De Afdeling bestuursrechtspraak is de hoogste algemene bestuursrechter van het land. Zij spreekt recht over besluiten van de overheid (gemeente, provincie en Rijk) waartegen burgers of bedrijven beroep hebben ingesteld. Het komt ook voor dat overheden onderling een geschil hebben.
Bekende voorbeelden zijn geschillen over bouwvergunningen, handhaving, subsidies en beslissingen op basis van de Wet openbaarheid van bestuur. Daarnaast behandelt de Afdeling een groot aantal zaken op het gebied van bestemmingsplannen en milieu. Voorbeelden van aansprekende zaken die bij de Raad van State behandeld worden, zijn beroepen tegen grote projecten zoals de bouw van elektriciteitscentrales op de Maasvlakte en in de Eemshaven, de wegverbreding van de A1 bij 't Gooi en de aanleg van een hoogspanningsverbinding tussen Wateringen en Zoetermeer.
Samenstelling
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is onderverdeeld in drie juridische Kamers.
Ruimtelijke-ordeningskamer
Zaken met betrekking tot de Wet op de ruimtelijke ordening, Natuurbeschermingswet, Tracéwet, Wet geluidhinder, Luchtvaartwet, etc.
Vreemdelingenkamer
Zaken met betrekking tot de Vreemdelingenwet (verblijfsvergunningen regulier en asiel, bewaringszaken).
Algemene kamer
Zaken met betrekking tot de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, Waterwet, Wet milieubeheer, Wet bodembescherming, Wet openbaarheid van bestuur, Algemene Plaatselijke Verordening, bouwzaken, subsidiezaken, etc.
De Afdeling bestuursrechtspraak is zowel rechter in eerste en enige aanleg als rechter in hoger beroep. Zij is eerste en enige rechter in de Ruimtelijke-ordeningskamer en bijvoorbeeld in geschillen op grond van de Wet milieubeheer en de Wet Bodembescherming. Zij behandelt het hoger beroep tegen uitspraken van de sectoren bestuursrecht van de rechtbanken in onder meer vreemdelingenzaken, bouwzaken en geschillen met betrekking tot de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de Wet openbaarheid van bestuur.
De Raad van State is niet de enige hoogste rechtsprekende instantie in Nederland. Voor socialezekerheids- en ambtenarenzaken is dat de Centrale Raad van Beroep. In sociaal-economische zaken fungeert het College van Beroep voor het bedrijfsleven als hoogste instantie. De Hoge Raad der Nederlanden is de hoogste instantie voor strafrecht, civiel recht en belastingrecht. De Raad van State maakt geen deel uit van de rechterlijke organisatie. De Raad van State heeft een eigen website die u hier kunt vinden.
De Koningin is voorzitter van de Raad van State. Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima hebben zitting in de Raad. De dagelijkse leiding van de Raad van State is in handen van de vicepresident, mr. J.P.H. Donner. De organisatie van de Raad van State bestaat verder uit meer dan 600 medewerkers, onder wie ongeveer 250 juristen.
Werkwijze
Bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kan iemand terechtkomen die recht zoekt in een bestuursrechtelijke aangelegenheid. Het geschil betreft dan een beslissing van een bestuursorgaan of de uitspraak van een rechtbank over zo'n beslissing. Het bestuursorgaan of de rechtbank vermeldt onder het besluit respectievelijk de uitspraak dat (hoger) beroep openstaat bij de Afdeling bestuursrechtspraak. De Afdeling beoordeelt dan of de overheid bij het nemen van een besluit volgens de wet en het geldende recht heeft gehandeld. Een besluit moet onder meer goed gemotiveerd zijn en duidelijk en ondubbelzinnig.
Gaat het om een hoger beroep tegen een uitspraak van de rechtbank, dan kan de Afdeling die uitspraak bevestigen of vernietigen.
Zittingen van de Afdeling bestuursrechtspraak
De Afdeling bestuursrechtspraak behandelt veel bestuursrechtelijke geschillen op een openbare rechtszitting. Partijen kunnen op een zitting hun standpunten mondeling toelichten en als de leden van de Afdeling bestuursrechtspraak nog vragen hebben over de zaak, kunnen zij die rechtstreeks stellen aan partijen. Gemiddeld duurt de behandeling drie kwartier per zaak. Gecompliceerde zaken duren langer en heel omvangrijke zaken, zoals grote infrastructurele projecten, kunnen dagen in beslag nemen omdat er tientallen beroepen gecombineerd worden behandeld.
De Afdeling streeft er naar een beroepschrift binnen een jaar en een hogerberoepschrift binen veertig weken na ontvangst af te doen met een uitspraak. Het is niet verplicht om een advocaat mee te brengen. In de meeste zaken voeren de partijen zelf het woord. Namens de bestuursorganen voeren veelal ambtenaren het woord.
De zittingen, waarop gemiddeld vier tot zes zaken openbaar worden behandeld, vinden elke werkdag van de week plaats. De zittingen beginnen meestal om 10.00 uur en duren tot ongeveer 14.30 uur. Een meervoudige kamer (drie staatsraden) behandelt de (juridisch) meer gecompliceerde zaken, een enkelvoudige kamer (één staatsraad) behandelt de (juridisch) minder gecompliceerde zaken.
De zittingen vinden alle plaats in het gebouw aan Kneuterdijk 22 in Den Haag. De uitspraak wordt automatisch aan de procederende partijen toegezonden. Het merendeel van de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak wordt direct na openbaarmaking met volledige tekst op de website van de Raad van State gepubliceerd.
Voorlopige voorziening
Soms vragen partijen om een voorlopige voorziening bij de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak. Zo'n voorlopige voorziening is te vergelijken met het kort geding bij de burgerlijke rechter. Zulke verzoeken leiden tot een voorlopige uitspraak. Deze uitspraak vervalt in het algemeen wanneer later definitief uitspraak wordt gedaan. Een voorlopige voorziening geeft de rechter de mogelijkheid om een speciale maatregel te treffen. Zo kan de rechter op korte termijn onherstelbare gevolgen van een overheidsbesluit voorkomen. Een voorlopige voorziening wordt ook wel schorsing of administratief kort geding genoemd.
Vreemdelingenzaken
Sinds de inwerkingtreding van de Vreemdelingenwet 2000 spreekt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ook in hoogste instantie recht in vreemdelingenzaken. De vreemdeling zelf, zijn wettelijk vertegenwoordiger, zijn bijzondere gemachtigde of een advocaat kan beroep instellen bij de raad. Een afschrift van uitspraak waartegen hoger beroep wordt ingesteld moet dan worden overgelegd.
Niet alle vreemdelingenzaken zullen op een zitting worden behandeld. Als zaken wel op zitting worden behandeld, gebeurt dat doorgaans in het gebouw aan Kneuterdijk 22 in Den Haag. De zittingen kunnen ook op een andere locatie worden gehouden, namelijk het Paleis van Justitie in Den Haag. Alle zittingen zijn openbaar.
De wettelijke termijn voor de afdoening van hogerberoepschriften in vreemdelingenzaken is maximaal 23 weken. Afhankelijk van het soort zaak kan de termijn waarbinnen uitspraak wordt gedaan echter aanzienlijk korter zijn. Een uitspraak op een verzoek om voorlopige voorziening wordt in beginsel binnen vijf weken gedaan. Indien dit noodzakelijk is, kan een uitspraak op een verzoek om voorlopige voorziening echter binnen enkele uren worden gedaan.
U vindt de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State hier.