Bij de rechtspraak zijn veel verschillende mensen betrokken. Wie zij zijn en wat ze doen, wordt hieronder in alfabetische volgorde uitgelegd.

Advocaat
Vrijwel iedereen die met de rechtspraak in aanraking komt, heeft een advocaat nodig. Alleen wie bij de kantonrechter of de bestuursrechter moet komen, is niet verplicht een advocaat mee te nemen. Vaak is dat wel verstandig. Het recht is namelijk erg ingewikkeld en een advocaat weet hoe het recht en de rechtspraak in elkaar zitten. Veel advocaten hebben een eigen specialisme. Zo zijn er arbeidsrechtadvocaten, strafrechtsadvocaten en familierechtadvocaten. Alle advocaten zijn aangesloten bij de Nederlandse Orde van Advocaten.

In civiele zaken zullen advocaten altijd eerst een zaak proberen te schikken. Dat betekent dat zij naar een oplossing zoeken waar geen rechter aan te pas hoeft te komen.
In strafzaken zorgen advocaten ervoor dat de rechten van de verdachte niet in het gedrang komen. Iedereen heeft namelijk recht op een eerlijk proces. 

Een advocaat kost geld. Wie dat niet kan betalen, komt soms in aanmerking voor gefinancierde rechtsbijstand. De overheid betaalt dan een deel van de kosten.

Belanghebbende
De belanghebbende speelt in het bestuursrecht een rol. De belanghebbende is degene die direct belang heeft bij een besluit dat een overheidsorgaan heeft genomen. Het kan dan gaan om degene die zelf om het besluit heeft gevraagd, maar ook om iemand die op een andere manier door het besluit wordt geraakt.  

Eiser
De eiser is de partij die een civiele procedure start. Dat kan een natuurlijke persoon zijn, maar ook een bedrijf of een organisatie. De eiser wil iets van de tegenpartij (een vordering).  

Gedaagde
De tegenpartij in een civiele procedure heet de gedaagde. Hij verdedigt zich tegen de eiser.

Getuigen
In vrijwel elke rechtzaak kunnen getuigen worden gehoord. Getuigen zijn mensen die meer over een zaak kunnen vertellen, bijvoorbeeld omdat ze iets hebben gezien of gehoord. Beide partijen (in het strafrecht ook de officier van justitie) kunnen laten weten welke getuigen zij willen oproepen. De rechter bepaalt of een getuige wordt gehoord of niet.

Griffier
De griffier (of gerechtssecretaris) verzorgt de juridische en administatieve ondersteuning van de rechter. Hij bereidt zaken voor, en maakt tijdens de zitting aantekeningen van wat er allemaal gebeurt. De griffier zit tijdens de zitting altijd links (voor de kijker rechts) van de rechter. Ook hij draagt een toga.   

Officier van justitie
De officier van justitie werkt voor het Openbaar Ministerie. Hij zorgt ervoor dat de politie strafbare feiten opspoort. Verder beslist hij of een zaak voor de strafrechter moet komen of niet. Sommige zaken kan de officier van justitie zelf afdoen. Hij legt dan bijvoorbeeld een boete op of stuurt iemand door naar bureau HALT. Komt een zaak voor de rechter, dan legt de officier uit waarvan iemand wordt verdacht en welke straf hij eist. De officier zit aan een aparte tafel rechts (voor de kijker links) van de rechter. Hij draagt ook een toga. 

Rechter
De rechter speelt in de verschillende rechtsgebieden verschillende rollen. De civiele rechter is lijdelijk, wat wil zeggen dat hij alleen naar de zaken kijkt die de partijen aan hem voorleggen. De strafrechter is actiever en onderzoekt zelf of iemand schuldig is aan het plegen van een strafbaar feit. De bestuursrechter komt vaak pas in beeld, nadat iemand eerst een bezwaarschriftprocedure heeft aangespannen. De kantonrechter behandelt in zijn eentje eenvoudige civiele zaken en overtredingen.   

Rechter-commissaris
De rechter-commissaris is een speciale onderzoeksrechter. Hij bepaalt tijdens een opsporingsonderzoek of de politie en het Openbaar Ministerie bepaalde bijzondere opsporingsmethoden wel of niet mogen toepassen, zoals huiszoeking of het tappen van een telefoon. Ook kan de rechter-commissaris bepalen dat iemand ter observatie moet worden opgenomen in een kliniek. De rechter-commissaris is nooit dezelfde als de rechter die de zitting leidt. 

Slachtoffer
Het slachtoffer is degene die direct nadeel ondervindt van het gedrag van een dader. Het slachtoffer kan materiële schade lijden, bijvoorbeeld omdat er iets van hem wordt gestolen. Hij kan ook immateriële schade lijden; daaronder verstaan we gevoelens van woede, verdriet, angst.
Het slachtoffer kan tijdens een strafproces proberen deze schade vergoed te krijgen. Hij heeft in beginsel het recht zelf het woord te voeren tijdens de zitting. De rechter bepaalt uiteindelijk of dat mag.

Verdachte
Als de politie en de officier van justitie denken dat iemand een strafbaar feit heeft gepleegd, is die persoon een verdachte. Een verdachte is nog geen dader. In Nederland geldt namelijk de regel dat iedereen onschuldig is, totdat de rechter heeft bepaald dat hij het heeft gedaan.
Omdat iedereen recht heeft op een eerlijk proces, krijgt een verdachte altijd een advocaat toegewezen. Deze advocaat is gratis. Hij kan zelf om een andere advocaat vragen, maar dan moet hij deze advocaat wel zelf betalen.