Rechtstreeks 2008

Dit is een afdruk van een pagina op Rechtspraak.nl. Kijk voor de meest actuele informatie op Rechtspraak.nl (http://www.rechtspraak.nl). Deze pagina is geprint op 01-01-1970.

Skip Navigation LinksRechtspraak in Nederland > Rechtstreeks > Rechtstreeks 2008

 Rechtstreeks 2008

>Alles uitklappen
  • Rechtspraaklezing 2008. Geloofwaardige rechtspraak: de rechter als bruggenbouwer (pdf, 2,3 MB)

    Op 13 november 2008 sprak Gabriël van den Brink, hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde (Universiteit Tilburg) de rechtspraaklezing 2008 uit. Daarin pleitte hij voor meer aandacht van de kant van de Rechtspraak voor de communicatie met de ’bedreigde burger’. De Rechtspraak moet zich er volgens hem zich veel meer van bewust zijn hoe groot het verschil is tussen de bovenlaag van de samenleving (‘ons soort mensen’, ook wel ‘de bedrijvige burgers’) en deze categorie, juist waar het aankomt op informatieverwerking.

  • Rechtspraak & rechtspraak: een precaire balans (2008 - nr. 4) (pdf, 773,1 KB)

    Dit laatste nummer van 2008 is gewijd aan de verhouding tussen het domein van de rechtspraak (met de kleine r) en dat van de Rechtspraak (met de grote R). Het rechtspreken, de beslechting van geschillen tussen burgers, het bestraffen van strafbare feiten en het toetsen van overheidshandelen is het domein van de kleine letter. Het domein van de grote letter staat voor de organisatie van het rechtspreken, de wijze waarop de primaire processen, en de groep mensen die zich daarmee bezighoudt (direct of indirect), zijn vormgegeven.
    Tussen deze beide domeinen bestaat een spanningsveld. De rechtspraak vertegenwoordigt bepaalde inhoudelijke waarden zoals onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Deze worden door de auteur ‘rechtstatelijke waarden’ genoemd. De Rechtspraak vertegenwoordigt andere waarden. Deze waarden, effectiviteit en efficiency, liggen ten grondslag aan het goed inrichten van een organisatie. De auteur noemt deze verder ‘new public management’- waarden.
    De auteur betoogt dat er sprake is van een onbalans van belangen, waarbij de weegschaal is doorgeslagen naar het New Public Management. In recente hervormingen van de Rechtspraak (–organisatie) is volgens haar te weinig doordacht hoe nadruk op functionaliteit van invloed is op de rechtstatelijke waarden voor de rechtspraak. Zij past haar analyse toe op twee vraagstukken; dat van het beheer van de gerechten en dat van de specialisatie van rechters.  Inmiddels is er weer meer aandacht aan het ontstaan voor de inhoudelijke kwaliteit van de rechtspraak, omdat het gevoel is ontstaan dat deze onder druk is komen te staan door productie-eisen. Het zoeken naar de precaire balans gaat door.

  • Leken en strafrechters vergeleken. Wagenaars' raadkameronderzoek en de discussies over punitiviteit en lekeninbreng (2008 - nr. 3) (pdf, 662,6 KB)

    Erratum

    In de legenda van fig 4 (p. 32) van de gedrukte versie van dit nummer is een fout in de benaming van de vier lijnen geslopen. De juiste benaming treft u wel aan in bovenstaand pdf. Excuses voor het ongemak.

    Dit nummer van Rechtstreeks is in zijn geheel gewijd aan het recent verschenen onderzoek van emeritus hoogleraar psychologie Willem Albert Wagenaar naar de strafrechtelijke oordelen van strafrechters en leken. De schrijvers van Rechtstreeks grijpen het onderzoek van Wagenaar aan om nader stil te staan bij de vermeende kloof tussen rechters en het grote publiek.

    Het rapport van Wagenaar doet verslag van het onderzoek; in de nieuwe Rechtstreeks plaatsen de auteurs – zelf leden van de begeleidingscommissie – de uitkomsten van het onderzoek in de context van twee belangrijke actuele discussies: die over de kloof tussen rechters en burgers wat betreft straffen en de discussie over lekenrechtspraak.

    Wat de vermeende kloof in de hoogte van de bestraffing betreft, menen de schrijvers dat die er mogelijkerwijs wel is, maar niet tussen rechters en burgers maar tussen de burgers onderling. De lageropgeleiden lijken zwaarder te straffen dan de hogeropgeleiden; de oordelen van de laatste groep lijken sterk op die van de rechters.

  • De strafrechter en het vormverzuim: inspirerende rechtspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof (2008 - nr. 2) (pdf, 449,3 KB)

    De vormverzuimen waar het in deze aflevering van Rechtstreeks over gaat, zijn schendingen van regels die in het strafrechtelijk onderzoek behoren te worden nageleefd.
    Het bepalen van de gevolgen die aan een vormverzuim worden verbonden is in het concrete geval tot op grote hoogte aan de strafrechter overgelaten. Zijn gezag wordt  echter niet zonder meer wordt aanvaard en door een kritische publieke opinie op de voet wordt gevolgd. Een overtuigende motivering door de rechter van de toepassing  van zware sancties als bewijsuitsluiting en niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie is in die context van groot belang. 
    De waardering van de reactie van de strafrechter op een vormverzuim is ontegenzeggelijk voor een deel verbonden met particuliere opvattingen: van de oordelende rechters, maar ook van het publiek dat van dat oordeel kennis neemt. Die particuliere opvattingen bewegen mee op de golven van maatschappelijke veranderingen. Dat verklaart voor een deel de dynamiek van dit onderwerp. In het kader van een kritische bezinning op het eigen recht, waartoe dit onderwerp uitnodigt, kan inzicht in de  wijze waarop een en ander in het buitenland is geregeld behulpzaam zijn. 
    In deze bijdrage richt de auteur, Reindert Kuiper, die werkt aan een proefschrift over het onderwerp, zijn blik op de rechtspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof en beschouwt hij deze in het kader van een in de loop der jaren veranderde maatschappelijke context. De bestudeerde rechtspraak blijkt inspirerend. 
    Na een inleiding waarin een schets wordt gegeven van het krachtenveld dat dit onderwerp — reageren op vormverzuimen — omringt, licht de auteur kort toe waarom rechtsvergelijking met de Verenigde Staten de moeite waard is. Vervolgens worden in verband met het onderwerp relevante maatschappelijke ontwikkelingen geschetst en wordt aan de hand van Amerikaanse rechtspraak en literatuur een beschrijving gegeven van een aantal kenmerkende ontwikkelingen in de rechtspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof. In de conclusie wordt door de auteur een aantal naar zijn oordeel bijzonder interessante aspecten van die rechtspraak uitgelicht.    

  • Beginselen van digitalisering van rechtspraak: een aanzet tot bewustwording (2008 - nr. 1) (pdf, 1,1 MB)

    Dit nummer van Rechtstreeks is gewijd aan de oprukkende digitalisering. Zoals in alle sectoren van de dienstverlening is ook in de Rechtspraak de digitalisering snel toegenomen. Zeker afgemeten aan de oppervlakkige veranderingen. In de jaren ’80 kwamen de eerste tekstverwerkers en die waren voor de typistes. Nu zijn we 25 jaar verder: geen typiste meer, meer computers dan werkplekken en iedereen e-mailt.

    Maar dat is buitenkant; van essentieel belang is uiteraard de vraag of digitalisering ook invloed gaat uitoefenen op de rechtspraak, het primaire proces zelf.

    Ronald van den Hoogen, gepromoveerd in 2007 op dit onderwerp, betoogt dat de kwaliteit van de rechtspraak er door zal veranderen. Dat zal gebeuren omdat de beschikbare techniek en de vooruitgang op dat gebied een dwingende invloed op de procedure zal uitoefenen. Simpel gezegd: daar waar in het maatschappelijk verkeer van digitale informatieverwerking gebruik zal worden gemaakt, zal dat gebruik ook als vanzelfsprekende voorwaarde binnen de procedure gaan gelden. Technologie verplicht, zo is zijn stelling.

    Vervolgens koppelt de auteur de digitalisering aan algemene, internationaal erkende beginselen van behoorlijke rechtspraak. Artikel 6 EVRM biedt een goede kapstok. Vijf beginselen worden daar geformuleerd: het recht op toegang, openbaarheid, uitspraak binnen een redelijke termijn, een onafhankelijke en onpartijdige rechter en een eerlijke behandeling. Ten aanzien van al deze rechten gaat hij na welke voorwaarden vervuld moeten zijn om digitalisering optimaal te kunnen laten functioneren.