Levenslang ter discussie

Dit is een afdruk van een pagina op Rechtspraak.nl. Kijk voor de meest actuele informatie op Rechtspraak.nl (http://www.rechtspraak.nl). Deze pagina is geprint op 01-01-1970.

Skip Navigation LinksThema's > Levenslang > Levenslang ter discussie

Voorgeschiedenis

Levenslange gevangenisstraf is in 1870 ingevoerd, als alternatief voor de doodstraf die toen werd afgeschaft. Daarbij is ook bepaald dat de koning gratie kan verlenen. Opsluiten tot de dood erop volgt, vond men erger dan de doodstraf. Het was vrij gebruikelijk dat gratie werd verleend, waardoor levenslang werd omgezet in een tijdelijke straf. In 1986 gebeurde dat voor het laatst. Daarna is alleen in 2009 nog gratie verleend, aan een man die ernstig ziek was en kort na zijn vrijlating overleed. Levenslanggestraften kwamen ook niet meer in aanmerking voor activiteiten ter voorbereiding op hun eventuele vrijlating in de toekomst. Levenslang was echt levenslang geworden.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft sinds 2013 verschillende keren geoordeeld dat opsluiting zonder enig uitzicht op herbeoordeling en vrijlating in strijd is met het verbod op onmenselijke bestraffing.



 

Recente Nederlandse rechtspraak

Het standpunt van het Europese hof klonk de afgelopen jaren door in uitspraken van Nederlandse rechters. De rechtbank Noord-Nederland besloot bijvoorbeeld in 2015 uitdrukkelijk geen levenslang op te leggen aan 2 broers die roofmoorden hadden gepleegd.

In 2017, nadat het nieuwe beleid was ingevoerd dat levenslanggestraften het recht op herbeoordeling geeft, is de straf wel weer verschillende keren opgelegd. Het hoger beroep in het Passageproces (over liquidaties in de onderwereld) eindigde met 4 keer levenslang. De rechtbank Den Haag veroordeelde eind 2017 een man tot levenslang wegens oorlogsmisdaden in Ethiopië.

De Hoge Raad stelde in juli 2016 dat de uitvoering van levenslang op dat moment in strijd was met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dat gebeurde in een zaak van een man die veroordeeld is voor het doden van 4 vrouwen. De Hoge Raad besloot nog geen uitspraak te doen omdat de politiek zich eerst moet uitspreken over een aanpassing van de straf.

Op 19 december volgde de uitspraak alsnog. Oplegging van levenslang in Nederland blijft mogelijk, luidt het oordeel. De nieuwe regeling van herbeoordeling en toetsing voldoet wel aan de eisen van het EVRM.


Nieuw beleid

Om te voorkomen dat rechters levenslang niet meer opleggen, is een vernieuwde gratieprocedure ingevoerd. Levenslanggestraften komen na 25 jaar gevangenschap voor het Adviescollege Levenslanggestraften. Dat onafhankelijke college (bestaande uit juristen, gedragsdeskundigen en wetenschappers, gehuisvest bij het gerechtshof in Arnhem) bekijkt of een veroordeelde kan starten met activiteiten gericht op re-integratie, waaronder verlof, om zich voor te breiden op een eventuele terugkeer in de maatschappij. Daarbij speelt het recidiverisico en de persoonlijke ontwikkeling van de levenslanggestrafte een rol, net als de impact op slachtoffers en nabestaanden.

De veroordeelde gaat eerst naar het Pieter Baan Centrum voor persoonlijkheidsonderzoek en risicoanalyse. De reclassering adviseert, Slachtofferhulp doet onderzoek naar slachtoffers en nabestaanden en het Adviescollege hoort slachtoffers, deskundigen (waaronder gevangenispersoneel) en de levenslanggestrafte. Op basis daarvan wordt een advies opgesteld. Een negatief advies neemt de minister voor Rechtsbescherming over. Is het advies positief, dan kan hij daar gemotiveerd van afwijken.

Uiterlijk 2 jaar later volgt de herbeoordeling en kan de koning besluiten eventueel gratie te verlenen. De minister, het Openbaar Ministerie en het gerecht dat levenslang heeft opgelegd, brengen dan advies uit over de vraag of de straf nog een legitiem doel dient. Het Adviescollege adviseert de minister.

 

Zie ook:

 

Neem contact op met het Rechtspraak Servicecentrum

Sociale media

Stel uw vraag via
Stel uw vraag via

Pas op met het delen van privé-gegevens op sociale media.

Telefoon

Bereikbaar maandag t/m vrijdag tussen 8.00 en 20.00 uur.

Veelgestelde vragen aan het Rechtspraak Servicecentrum