Levenslang

Dit is een afdruk van een pagina op Rechtspraak.nl. Kijk voor de meest actuele informatie op Rechtspraak.nl (http://www.rechtspraak.nl). Deze pagina is geprint op 01-01-1970.

Skip Navigation LinksUitspraken en nieuws > Thema's > Levenslang

 Veelgestelde vragen

>Alles uitklappen
  • Rond de 40 mensen.

  • ​Je krijgt alleen levenslang voor heel zware misdrijven. Denk bijvoorbeeld aan meerdere moorden, terroristische misdrijven, een aanslag op de regering of de koning.

  • In principe wel. De enige manier om vrij te komen is via een herziening (als de veroordeelde bij nader inzien onschuldig wordt bevonden, zoals Lucia de B.) of doordat de koning gratie verleent. Vroeger werd standaard gekeken of levenslanggestraften voor gratie in aanmerking kwamen, voordat zij 20 jaar gevangen zaten. Dat is sinds de jaren 80 van de vorige eeuw niet meer voorgekomen. Afgezien van een enkeling die terminaal ziek was, heeft al tientallen jaren niemand meer gratie gekregen. Het kabinet heeft in 2016 besloten het beleid aan te passen.

  • Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft vanaf 2013 verschillende keren geoordeeld dat levenslange gevangenisstraf zonder de mogelijkheid van herbeoordeling en eventuele vrijlating onmenselijk is. De Hoge Raad (ons hoogste rechtscollege) nam dat standpunt over. Rechters waren de afgelopen jaren terughoudend bij het opleggen van de straf. Om ervoor te zorgen dat zij wel weer levenslang kunnen opleggen, presenteerde staatssecretaris Dijkhoff in 2016 een plan om de uitvoering van de straf aan te passen.

  • Levenslanggestraften komen voortaan allemaal in aanmerking voor herbeoordeling als ze 27 jaar gevangen zitten. Eerst geeft het Adviescollege Levenslanggestraften (bestaande uit onder meer juristen en gedragswetenschappers) na 25 jaar advies over de vraag of een veroordeelde kan beginnen met activiteiten die gericht zijn op een mogelijke terugkeer in de samenleving. Daarbij wordt meegewogen hoe hij zich heeft ontwikkeld, of er kans is op herhaling en hoe slachtoffers of nabestaanden er tegenover staan. De minister voor Rechtsbescherming beslist.
    Uiterlijk 2 jaar later volgt een beslissing over gratie. De minister adviseert de koning daarover, net als het Openbaar Ministerie en het gerecht dat de straf heeft opgelegd. Het Adviescollege Levenslanggestraften informeert de minister over hoe het gaat met de veroordeelde en zijn resocialisatie.

  • Levenslange gevangenisstraf mag daadwerkelijk levenslang duren. Het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens staat daaraan niet in de weg, oordeelde de Hoge Raad in december 2017. Na verloop van tijd moet echter wel een reële mogelijkheid tot herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf bestaan, die kan leiden tot verkorting van de straf en (voorwaardelijke) invrijheidstelling. Dit recht op een herbeoordeling kan betekent niet dat een levenslanggestrafte ook zal vrijkomen. Of er veroordeelden vrijkomen, zal de tijd leren.

Wist u dat?

 
 
 
  • In Nederland zitten op dit moment ongeveer 40 mensen een levenslange straf uit.
  • Iemand die levenslang heeft gekregen, kan alleen vrijkomen door gratie van de koning.
  • Tot in de jaren 80 van de vorige eeuw werd na verloop van tijd standaard overwogen of veroordeelden in aanmerking kwamen voor gratie. Sindsdien is nauwelijks meer gratie verleend.
  • In 2017 is nieuw beleid ingevoerd. Elke levenslanggestrafte krijgt voortaan na uiterlijk 27 jaar een herbeoordeling. Dient het een legitiem doel om hem nog langer vast te houden?

 

Hoe lang duurt levenslang?

Levenslang betekent dat iemand nooit meer vrijkomt, tenzij de koning gratie verleent. Sinds 1986 heeft alleen een gevangene die op sterven lag gratie gekregen. Omdat er geen reële mogelijkheid bestond om een herbeoordeling te krijgen en eventueel vrij te komen, stond de straf de afgelopen jaren ter discussie. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Hoge Raad vonden dat de Nederlandse vorm van levenslang in strijd was met de mensenrechten. Om te voorkomen dat de straf daarom niet meer werd opgelegd, heeft het kabinet het beleid aangepast.

Misdrijven waar levenslang op staat

Iemand kan levenslang krijgen als hij bijvoorbeeld

  • een moord of meerdere moorden heeft gepleegd
  • terroristische misdrijven heeft gepleegd of leiding geeft aan een terroristische organisatie
  • een aanslag heeft gepleegd tegen de regering of de koning

 

 

 

 Bekende zaken levenslang

​De moordenaar van de filmer en columnist Theo van Gogh, werd in 2005 veroordeeld tot levenslang. Onder andere vanwege moord en terrorisme.

​Verpleegkundige Lucia de B. werd door de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad veroordeeld tot levenslang vanwege 7 moorden op ziekenhuispatiënten. Maar in 2010 werd ze van alle beschuldigingen vrijgesproken na een herzieningsadvies van de Commissie evaluatie afgesloten strafzaken. Lucia de B. was onterecht veroordeeld.

​Marcel T. vermoorde Louis Sévèke, een activist uit Nijmegen. De rechtbank oordeelde dat T. toerekeningsvatbaar was en dat er kans op herhaling bestond. Bovendien had hij al 4 bomaanslagen en 7 bankovervallen gepleegd.

​Lau G. wordt in april 2015 tot levenslang veroordeeld vanwege de moord op twee mannen, die op heterdaad werden betrapt tijdens het rippen van een hennepplantage. En dag na het vonnis pleegt Lau G. zelfmoord.

​2 mannen worden tot levenslange gevangenisstraffen veroordeeld. Ze worden verantwoordelijk gehouden voor een schietpartij in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt eind december 2012, waarbij 2 mannen worden vermoord.

4 mannen worden in het liquidatieproces Passage veroordeeld tot levenslang.

​De Hoge Raad oordeelt dat het opleggen van een levenslange gevangenisstraf voldoet aan het Europese mensenrechtenverdrag.

 

Overzicht veroordeling tot levenslang

In het uitsprakenregister staan alle strafzaken sinds 2002 waarin de rechter een levenslange gevangenisstraf heeft opgelegd. Zoek binnen het uitsprakenregister op ‘levenslang’.

 

 

Levenslang in perspectief

In de meeste Europese landen kijkt een rechter na een bepaalde periode of de levenslange gevangenisstraf nog noodzakelijk en legitiem is. In Nederland bestaat die mogelijkheid niet. Wel komt elke levenslanggestrafte nu na 27 jaar in aanmerking voor een herbeoordeling. De koning beslist of gratie wordt verleend. Hij krijgt advies van de minister, het Openbaar Ministerie en de rechter. Het Adviescollege Levenslang informeert de minister over het verloop van de gevangenschap en de eventuele re-integratie activiteiten.

 

 

Vraag en antwoord

Wat is het doel van levenslange gevangenisstraf?

Boete doen voor een zeer ernstig misdrijf, bescherming van de samenleving en het heeft een afschrikwekkend effect.

Hoe vaak wordt gratie verleend?

Gratie bij levenslang was vroeger gebruikelijk maar is sinds 1986 nog maar 1 keer toegewezen, vanwege ongeneeslijke ziekte.

Hoe verschilt levenslang in Nederland van de rest van Europa?

Hier kan iemand met levenslang alleen vrijkomen na gratie. In andere Europese landen wordt het vonnis na een bepaalde periode opnieuw bekeken door de rechter. Vaak ligt al bij het opleggen van de straf vast wanneer de veroordeelde voorwaardelijk vrij kan komen.

 

Relevante onderwerpen:

 

Neem contact op met het Rechtspraak Servicecentrum

Sociale media

Stel uw vraag via
Stel uw vraag via

Pas op met het delen van privé-gegevens op sociale media.

Telefoon

Bereikbaar maandag t/m vrijdag tussen 8.00 en 20.00 uur.

Veelgestelde vragen aan het Rechtspraak Servicecentrum