Peter Björn Martens

De Grote Wrakingskamer, dat klinkt als een rechtszaal uit een eng sprookje, waar gruwelijk wraak wordt genomen op iemand die iets heeft misdaan. Dat is het gelukkig niet. Deze bijzondere kamerOnderdeel van een rechterlijk college, zoals een strafkamer, belastingkamer, vreemdelingenkamer of militaire kamer. Zie ook: Enkelvoudige kamer en Meervoudige kamer. van de rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. Amsterdam bestaat uit rechters die oordelen over andere rechters, als er twijfel is ontstaan over hun onpartijdigheid. Voorzitter Peter Björn Martens vindt het eervol werk. ‘Wraking biedt een waarborg voor een eerlijk proces, dat is heel belangrijk voor het vertrouwen in de rechtspraak’, zegt hij.

Peter Björn Martens

Iedereen heeft recht op een eerlijk proces, geleid door een onpartijdige rechter. Als je in een rechtszaak verwikkeld bent en de indruk hebt dat de rechter vooringenomen is, kan je hem wraken. De zaak wordt dan stilgelegd, de griffierPersoon die de rechter op de zitting ondersteunt en een verslag maakt van de zitting. noteert waarom je geen vertrouwen in de rechter hebt en de wrakingskamer wordt opgeroepen: 3 rechters, die jou horen en hun gewraakte collega om een reactie vragen. Oordelen zij dat de schijn van partijdigheid inderdaad is gewekt, dan wordt de zaak verder door een andere rechter behandeld.

‘Het komt bijna niet voor dat rechters echt partijdig blijken te zijn; denk aan iemand die antisemitisch is en moet oordelen over een Joods persoon’, zegt Peter Björn Martens. ‘Het gaat meestal om de schijn van partijdigheid, waarbij iemand het gevoel heeft gekregen dat de rechter niet geïnteresseerd in wat hij zegt of er niets van gelooft. Wij kijken dan naar wat er op de zitting is gezegd, hoe dat is gezegd en in welke context. Het kan best zijn dat een rechter volstrekt te goeder trouw is maar iets heel onhandigs zegt, waardoor een procespartij inderdaad kan denken dat hij vooringenomen is. Dan wordt het wrakingsverzoek toegewezen. Maar ik heb ook meegemaakt dat een rechter iemand ten onrechte beschuldigde van tegenstrijdige verklaringen. Omdat hij meteen inzag dat hij zich vergiste en excuses aanbood, was dat geen reden voor wrakingVerzoek aan de rechtbank om een rechter in een bepaalde zaak te vervangen, omdat hij partijdig zou zijn..’

Landelijk varieert het aantal wrakingsverzoeken de laatste jaren van 600 tot 750 per jaar. Daarvan wordt gemiddeld zo’n 3 procent gegrond verklaard. ‘Sommige mensen denken dan: die rechters houden elkaar de hand boven het hoofd. De slager keurt zijn eigen vlees. Dat begrijp ik wel een beetje. Maar reken maar dat wij wrakingsverzoeken heel serieus behandelen, want voor een goed functionerende rechtsstaat is vertrouwen in de rechters enorm belangrijk. Daarom worden ook alle uitspraken van wrakingskamers op rechtspraak.nl gepubliceerd, zodat iedereen kan lezen hoe de Rechtspraak omgaat met twijfels over rechters.’

Je zou kunnen verwachten dat rechters steeds vaker gewraakt worden nu er zoveel wantrouwen is in de samenleving. In Amsterdam valt dat reuze mee, rekent Martens voor: ‘Je houdt altijd een klein percentage mensen dat iedereen wantrouwt en daarom te pas en te onpas wrakingsverzoeken indient. Maar als je naar de cijfers kijkt, waren er de afgelopen jaren 54 verzoeken per jaar bij onze rechtbank en in 2018 nog rond de 70. Het wisselt. Wel hebben we sinds pakweg 2010 gezien dat er steeds meer misbruik werd gemaakt van de wrakingsprocedure. Als rechters bijvoorbeeld een getuigenverhoor afwezen, riepen advocaten meteen dat zij bevooroordeeld waren. Soms wilden ze alleen de rechtszaak vertragen. Al die verzoeken werden afgewezen, maar intussen zaten wij telkens te bespreken of een rechter wel onpartijdig was.’

De Hoge RaadHoogste rechtscollege in Nederland. De Hoge Raad stelt niet meer zelf de feiten vast, maar bekijkt of de lagere rechter bij zijn beslissing het recht goed heeft toegepast. heeft daar in 2018 paal en perk aan gesteld. ‘Rechters kunnen niet meer gewraakt worden vanwege zulke procesbeslissingen die gewoon bij het rechterswerk horen. Als je het niet eens bent met zo’n beslissing kan je dat in hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter. aankaarten. Dat heeft voor een grote verandering gezorgd. Als wij samenkomen en meteen aan het dossier zien dat het een onzinverzoek is dat nooit tot wraking kan leiden, verklaren we het ‘kennelijk ongegrond’ en beleggen we geen zitting om de betrokkenen te horen. Dat scheelt veel tijd. Je moet dus meteen alles zeggen wat je op je hart hebt als je een rechter wraakt; dat wordt opgenomen in het proces-verbaal1. Schriftelijk verslag van hetgeen op rechtszittingen aan de orde is gekomen; 2. Officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren met feiten die ze hebben waargenomen en met een verklaring die ze hebben opgetekend uit de mond van een verdachte of getuige. van de zitting en dat kan je later niet meer aanvullen.’ Als een van de rechters in de wrakingskamer ook maar een klein beetje twijfelt, komt er toch een zitting. ‘Een wrakingsverzoek is heel serieus; het uitgangspunt blijft dat we dat op een zitting behandelen.’

Martens heeft zelf 4 keer meegemaakt dat iemand een wrakingsverzoek tegen hem indiende. Geen van die verzoeken is gegrond verklaard, maar hij heeft daardoor wel ervaren hoe ongemakkelijk het is. ‘Jouw professionaliteit wordt in twijfel getrokken, dat ligt heel gevoelig. Maar ik vond het vooral leerzaam om wat onzeker en zenuwachtig voor de wrakingskamer te komen. Dat heeft mij erg geholpen in de omgang met mensen die mijn zittingszaal binnenlopen. Voordat ik begin, probeer ik ze eerst op hun gemak te stellen.’