Pilots Nieuw Wetboek van Strafvordering

De rechter kan in strafzaken een rechtsvraag aan de Hoge RaadHoogste rechtscollege in Nederland. De Hoge Raad stelt niet meer zelf de feiten vast, maar bekijkt of de lagere rechter bij zijn beslissing het recht goed heeft toegepast. voorleggen. Door deze prejudiciële vraag- U verlaat Rechtspraak.nl krijgt de rechter binnen korte termijn het antwoord dat nodig is om een beslissing te nemen in de zaak. Ook het Openbaar MinisterieValt onder het ministerie van Justitie. Geeft leiding aan het opsporingsonderzoek van de politie en vervolgt de verdachten. en de verdachte kunnen de rechter verzoeken een prejudiciële vraag te stellen.

Uitkomst pilot

De pilot is beëindigd, maar de Rechtspraak, het Openbaar Ministerie en de Hoge Raad willen de bevoegdheid van de rechter tot het stellen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad, blijven inzetten tot aan de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek. Dit betekent dat alle rechtbanken en gerechtshoven prejudiciële vragen kunnen blijven indienen volgens het bestaande werkproces.

MediationAlternatieve methode om geschillen buiten de rechter om op te lossen. Wordt ook alternatieve geschilbeslechting genoemd. in strafzaken is niet nieuw. De eindezaakverklaring als formele uitspraak, als aanvulling op het rechterlijk beslissingsmodel van de artikelen 348/350 Sv, is dat wel. Na een positief afgeronde mediation is de rechter niet langer genoodzaakt om de zaak inhoudelijk te behandelen. Voorwaarde voor de eindezaakverklaring is dat de officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. en verdachte en verdediging daarmee instemmen. Het is nog niet mogelijk om bijzondere voorwaarden te verbinden aan een eindezaakverklaring. 

Nieuw is ook de bijzondere formuleringsplicht van artikel 574 Sv voor het geval een rechter besluit om een zaak met een positief afgeronde mediation wél inhoudelijk te behandelen. In dat geval moet in het vonnisEen uitspraak in een procedure die begint met een dagvaarding. bij het bepalen van de straf of maatregelEen maatregel kan worden opgelegd na het begaan van een strafbaar feit. Er kunnen maatregelen worden opgelegd in plaats van een straf of naast een straf. Voorbeelden zijn: terbeschikkingstelling (tbs), plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel, onttrekking van voorwerpen aan het verkeer., gemotiveerd worden op welke wijze en in welke mate rekening is gehouden met de in het kader van de mediation tot stand gekomen afspraken voor herstel. De regeling is opgenomen in de artikelen 571-574a Sv.

Uitkomst pilot

OM en Rechtspraak zijn gematigd tevreden over het instrument van de eindezaakverklaring; het is een goede aanvulling op de wettelijke gereedschapskist in daarvoor geschikte gevallen. Sinds 1 juli 2026 kunnen alle strafrechters een eindezaakverklaring uitspreken na een positief afgeronde mediation. Zowel in eerste aanlegDe rechterlijke instantie waar de behandeling van een zaak plaatsvindt. De rechtbank is de eerste aanleg, het gerechtshof de tweede aanleg oftewel de hoger-beroepsinstantie (of de Centrale Raad van Beroep, College van Beroep voor het bedrijfsleven of de Afdeling bestuur van de Raad van State). als in hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter..

De pilot Audiovisuele registratie bestond uit 3 onderdelen is beproefd in een aantal rechtbanken:

1. Audiovisuele verslaglegging (opname) van een verdachtenverhoor met verkort  schriftelijk proces-verbaal1. Schriftelijk verslag van hetgeen op rechtszittingen aan de orde is gekomen; 2. Officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren met feiten die ze hebben waargenomen en met een verklaring die ze hebben opgetekend uit de mond van een verdachte of getuige..
2. Opname (geluid of beeld en geluid) van de zitting met verkort schriftelijk proces-verbaal van de terechtzitting.
3. Beeld- en/of geluidopname als zelfstandig bewijsmiddel, niet meer via de eigen waarneming van de rechter/raadsheer tijdens de zitting. De opnamen hoeven niet meer per se op de zitting getoond te worden. Een mededeling van de inhoud kan volstaan als procespartijen daar geen bezwaarProtest van een particulier of organisatie tegen bepaald overheidshandelen. tegen hebben.

Uitkomst pilot opname verdachtenverhoren

Politie, OM en Rechtspraak zijn negatief over de pilot. Dit vanwege de effecten op de werklast en praktische problemen. De pilot is beëindigd. 

Uitkomst pilot geluidsopname zitting

De Rechtspraak en het Openbaar Ministerie willen de bevoegdheidDe vraag welke rechter de zaak mag behandelen. niet blijven gebruiken vanwege grote toename van de werklast en negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het strafproces. De pilot is beëindigd.

Uitkomst pilot beeld/geluid als zelfstandig bewijsmiddel 

Politie, OM en Rechtspraak zijn positief over deze pilot. Opnamen van beeld en/of geluid kunnen per 1 juli 2026 uitsluitend als zelfstandig bewijsmiddel tot het bewijsEen document of stuk dat een standpunt ondersteunt. worden gebezigd en niet meer via de eigen waarneming van de rechter/raadsheer tijdens de zitting. Natuurlijk neemt de rechter/raadsheer het beeld en/of geluid waar, maar die waarneming moet (voor zover redengevend) worden beschreven binnen het bewijsmiddel van de opname. De opnamen hoeven niet meer per se op de zitting getoond te worden. Een mededeling van de inhoud kan volstaan als procespartijen daar geen bezwaar tegen hebben. Opsporingsambtenaren blijven verplicht om een proces-verbaal op te maken van het door hen opgespoorde strafbare feit of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden. De mogelijkheid blijft dus bestaan om een proces-verbaal van verbalisanten waarin de inhoud van de opname is beschreven als bewijsmiddel te gebruiken. De regeling is opgenomen in artikel 567 Sv.

Deze nieuwe regeling, die met name door het Openbaar Ministerie is beproefd, zorgt voor de volgende nieuwe opsporingsbevoegdheden nadat een apparaat, zoals een telefoon, tablet, computer of server in beslagInbeslagneming van voorwerpen waarmee strafbare feiten zijn gepleegd, bijvoorbeeld omdat ze nodig zijn voor het bewijs of omdat ze gevaarlijk zijn (drugs, wapens), of om de criminele winsten af te romen (geld, auto’s, huizen, jachten). Dit beslag geschiedt in opdracht van de officier van justitie. is genomen:

• Kennisnemen van informatie die na inbeslagname binnenkomt op het apparaat en deze informatie vastleggen. 
• Een netwerkzoeking (onderzoek aan een apparaat dat zich ergens anders bevindt) verrichten.

Ook is in de pilot bijgehouden hoe vaak gebruik wordt gemaakt van het doorbreken van een biometrische beveiliging (irisscan, gezichtsherkenning of vingerafdruk) tegen de wil van de gebruiker. Van deze bevoegdheid wordt al gebruik gemaakt op basis van een uitspraak van de Hoge Raad van 9 februari 2021.

Uitkomst pilot

Het voornemen is om de bevoegdheden met betrekking tot het vastleggen en kennisnemen van gegevens na inbeslagneming, te verlengen tot aan de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek. Er worden in ketenverband praktische afspraken gemaakt die nodig zijn voor de inzet van deze bevoegdheden. Deze pilot is beëindigd. 

Er is getest of de hulpofficier van justitieHogere politieman met speciale opleiding en speciale bevoegdheden die bij opsporing en vervolging het Openbaar Ministerie assisteert. – die daartoe speciaal voor is opgeleid - ook de volgende bevoegdheden kan uitoefenen:

• De teruggave en bewaring1. In het strafrecht: voorlopige hechtenis in opdracht van de rechter-commissaris; 2. In het vreemdelingenrecht: opsluiting van iemand die niet over geldige verblijfspapieren beschikt; 3. In het kader van de Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen: gedwongen opname in een psychiatrische inrichting van iemand die psychisch gestoord is en een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving. van in beslag genomen voorwerpen zonder afstandsverklaring.
• De inzet van een IMSI-catcher (een apparaat dat als 'zendmast' werkt en zo gegevens verzamelt van alle telefoons in een straal rondom de zendmast).
• Het vorderen van historische gegevens en toekomstige gegevens op apparatuur.

Uitkomst pilot

Het voornemen is om de bevoegdheden van de hulpofficier van justitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht. voor het vorderen van bepaalde soorten gegevens (niet-identificerende historische gegevens en toekomstige gegevens) aan te houden totdat de uitspraak van het Hof van Justitie van de EU voldoende is uitgekristalliseerd. Bij de bevoegdheden van de hulpofficier van justitie voor de teruggave van inbeslaggenomen voorwerpen is het voornemen om deze te verlengen tot inwerkingtreding van het nieuwe wetboek. De pilot is beëindigd.