DCSIMG

 

U bent getuige in een strafproces

Pagina-inhoud

Wie roept mij als getuige op?

Dat doet de officier van justitie. Hij kan zelf een getuige oproepen of hij doet dit op verzoek van de advocaat of de rechter.

Waar moet ik mij melden?

Als u als getuige op de zitting moet verschijnen, krijgt u hierover vooraf een brief. In de brief staat wanneer, waar en hoe laat u zich moet melden. Neem de brief die u gekregen hebt mee naar de rechtbank. U moet zich op tijd bij de portier van het gerechtsgebouw melden. De portier verwijst u naar de juiste zaal.

Denk eraan bij een bezoek aan de rechtbank uw legitimatiebewijs mee te nemen.

Uit veiligheidsoverwegingen moeten alle bezoekers van de rechtbank door de scanstraat, net als op het vliegveld. Houd er rekening mee dat het daardoor even duurt voordat u binnen bent.

Vlakbij de zittingszaal bevindt zich een wachtruimte. Vergeet niet u eerst te melden bij de bodebalie zodat de bode u kan laten weten als de zitting begint.

Houd er rekening mee dat door uitloop van andere zaken de zitting soms later begint dan gepland.  

Hoe verloopt de zitting?

Tijdens de zitting onderzoekt de rechter of een verdachte schuldig is.

De zitting verloopt altijd via een vaste procedure:

Opening onderzoek ter zitting
De rechter controleert of de naam en het adres van de verdachte kloppen en zal vertellen dat de verdachte goed moet opletten wat er tijdens de zitting gebeurt. De rechter zal ook vertellen dat de verdachte niet tot antwoorden verplicht is. Daarnaast zal de rechter nagaan wie er naast de verdachte en (eventueel) de advocaat in de zittingszaal aanwezig zijn.

Tenlastelegging
De officier van justitie legt aan de rechter en aan de verdachte uit van welk strafbaar feit de verdachte precies wordt verdacht.

Onderzoek door de rechter(s)
De rechter zal de verdachte ondervragen over het misdrijf of de overtreding waarvan hij wordt verdacht. Ook de officier van justitie en de advocaat van de verdachte (indien aanwezig) mogen vragen stellen. De rechter, de officier van justitie en de verdachte of zijn advocaat kunnen vervolgens getuigen en deskundigen ondervragen. De rechter zal daarnaast ingaan op de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. De mogelijkheid bestaat dat een benadeelde partij een vordering tot schadevergoeding heeft ingediend. Als zich een dergelijke benadeelde partij in het strafproces heeft gevoegd of een slachtoffer van tevoren aan de officier van justitie heeft aangegeven dat het slachtoffer (bij ernstige misdrijven) wil gebruikmaken van het spreekrecht, zal de rechter ook de benadeelde partij en/of het slachtoffer aan het woord laten. De benadeelde partij kan de vordering tot schadevergoeding dan toelichten en aangeven welke gevolgen de benadeelde partij heeft ondervonden van het misdrijf.

Requisitoir
Tijdens het requisitoir vertelt de officier van justitie wat hij van de zaak vindt. De officier besluit zijn verhaal met de eis: hij vraagt de rechter een straf of maatregel op te leggen of zal vragen om de verdachte vrij te spreken. De officier van justitie neemt tijdens het requisitoir ook een standpunt in over een eventuele vordering van een benadeelde partij tot schadevergoeding.

Pleidooi
De advocaat van de verdachte (indien aanwezig) geeft namens de verdachte zijn visie op de zaak.

Repliek en dupliek
De officier van justitie mag reageren op het pleidooi van de advocaat. De advocaat krijgt daarna nog een keer het woord. Als zich een benadeelde partij in het strafproces heeft gevoegd, krijgt deze van de rechter de gelegenheid te reageren.

Laatste woord
De verdachte krijgt altijd nog het laatste woord van de rechter. De verdachte mag de rechter dan nog zaken vertellen die volgens hem belangrijk voor de rechter zijn om tot een goed oordeel te kunnen komen.

Uitspraak
In relatief eenvoudige strafzaken doet de rechter doorgaans direct uitspraak. In zwaardere of meer ingewikkelde strafzaken wordt in de regel na twee weken uitspraak gedaan.

Hoe lang duurt de zitting?

Hoe lang een zitting duurt, is afhankelijk van de zaak. Een eenvoudige zaak kan binnen tien minuten klaar zijn. Een ingewikkelde zaak kan enkele dagen in beslag nemen. Eenvoudige zaken worden door één rechter afgedaan. Ingewikkelde zaken door drie rechters.

Het kan voorkomen dat een zitting wordt aangehouden (uitgesteld), bijvoorbeeld omdat de rechter nader onderzoek nodig vindt of als de verdachte wegens ziekte niet aanwezig kan zijn. Als uw aanwezigheid op de zitting ook een volgende keer nodig is, zal de rechter of de officier van justitie u hierover een bericht sturen. 

Is de zitting openbaar?

Een zitting waarbij de verdachte meerderjarig is, is vrijwel altijd openbaar. Een bezoeker kan, als hij of zij 18 jaar of ouder is, deze rechtszaak bijwonen. Zittingen waarbij minderjarigen betrokken zijn, worden in de regel achter gesloten deuren behandeld. Deze zittingen zijn dus niet openbaar.  

Hoe verloopt een getuigenverhoor?

De rechter vraagt naar uw naam, geboortedatum, beroep en woonplaats. Ook moet u vertellen of u familie van de verdachte bent. (Is dat het geval, dan hoeft u niet te getuigen. Het mag wel. Als u wel gehoord wilt worden kunt u tijdens zo’n vrijwillig verhoor als familielid altijd nog weigeren om op bepaalde vragen antwoord te geven.) Hij zal u ten slotte vragen of u in dienstbetrekking van de verdachte staat (dat wil zeggen: of u voor de verdachte werkt).

Daarna zal de rechter u vragen een eed of een belofte af te leggen. Dit houdt in dat u met enkele plechtige woorden belooft dat u de waarheid zult spreken. Als u gelovig bent, kunt u ervoor kiezen de eed af te leggen. Bent u dat niet, dan legt u de belofte af. De teksten voor de eed en de belofte luiden ongeveer als volgt:

  • Zo waarlijk helpe mij God almachtig’ (eed).
  • Dat beloof ik’ (belofte).

Hierna kan het verhoor beginnen. Probeert u zich zo min mogelijk aan te trekken van de formele gang van zaken. Vertel rustig uw verhaal. Wees niet bang om te zeggen dat u iets niet zeker weet. Het is normaal dat u zich niet alles precies kunt herinneren.

Iedere getuige wordt apart verhoord. Als er vóór u getuigen aan de beurt zijn, moet u de zittingszaal tijdens die verhoren verlaten. U kunt dan in een wachtruimte of in de hal wachten totdat u door de bode wordt opgehaald. Het is belangrijk dat u in dat geval niet (even) weggaat. U kunt ieder moment weer naar binnen worden geroepen. Als u tijdens het wachten vragen heeft, kunt u deze aan de bode stellen.

Als het getuigenverhoor is begonnen, zal de rechter u vragen stellen over de verklaring die u eerder bij de politie of de rechter-commissaris hebt afgelegd. Hij wil waarschijnlijk een toelichting op bepaalde punten. Na het verhoor door de rechter zal de officier van justitie u misschien ook vragen stellen. Daarna is het de beurt aan de advocaat van de verdachte. Officieel heeft de verdachte als laatste het recht u vragen te stellen. In de praktijk maken verdachten echter nauwelijks gebruik van die mogelijkheid. Als u op verzoek van de verdachte of zijn advocaat bent opgeroepen om als getuige een verklaring af te leggen (getuige à décharge), dan is de volgorde van horen overigens anders.

Na uw verhoor mag u de rechtszitting verder volgen. U kunt ook aan de rechter vragen weg te mogen gaan. Ná u kunnen nog eventuele andere getuigen of getuige-deskundigen worden gehoord. 

Is de verdachte aanwezig bij het getuigenverhoor?

De verdachte is in principe aanwezig bij het verhoor: het gaat immers om zijn strafzaak. U kunt echter voorafgaand aan de zitting de officier van justitie vragen of hij de rechter wil verzoeken de verdachte te laten verwijderen tijdens uw verhoor. Tijdens de zitting kunt u dit zelf ook aan de rechter vragen. De rechter kan dit weigeren. Gaat de rechter op uw verzoek in dan heeft hij wel de plicht om de verdachte achteraf op de hoogte te brengen van dat wat u als getuige hebt verklaard. 

Ben ik verplicht om te komen?

Als u bent opgeroepen als getuige in een strafzaak bent u verplicht om te komen. Als u bang bent dat uw gezondheidstoestand ernstig in gevaar komt door het afleggen van een verklaring op de rechtszitting, kunt u dat vertellen aan de officier van justitie en de rechtbank. De rechtbank beslist uiteindelijk of u wel of niet op de rechtszitting moet verschijnen en kan in het uiterste geval uw medebrenging gelasten (u wordt dan opgehaald door de politie). 

Moet ik de waarheid vertellen?

Ja. Dat betekent tevens dat u verplicht bent om op elke vraag antwoord te geven. U hoeft alleen geen antwoord te geven op een vraag als: 

  • u naaste familie van de verdachte bent;
  • u een beroep uitoefent dat u tot geheimhouding verplicht, zoals dokter of notaris;
  • de rechter u zegt dat u geen antwoord behoeft te geven.

Als u weigert om bepaalde vragen te beantwoorden, kan de rechter in het uiterste geval bevelen dat u in gijzeling wordt gesteld. In dat geval kan u maximaal 30 dagen worden vastgehouden. U kunt tegen deze beslissing niet in beroep gaan. De rechter bepaalt vervolgens een tijdstip waarop u opnieuw wordt gehoord.

Het afleggen van een valse verklaring is als misdrijf strafbaar gesteld in het Wetboek van Strafrecht. Hiervoor kunt u een gevangenisstraf van maximaal zes jaar krijgen. Dit misdrijf wordt meineed genoemd. Als er op de zitting het vermoeden ontstaat dat u niet de waarheid spreekt, kan de rechter een onderzoek naar meineed bevelen. De officier van justitie en de verdachte kunnen dat onderzoek ook aan de rechter vorderen. 

Mag ik iemand meenemen als ik moet getuigen?

Meestal wel, rechtszittingen zijn in beginsel openbaar. De rechter kan wel altijd beslissen om personen (tijdelijk) buiten de zaal te laten wachten.

Waar kan ik meer informatie vinden?

Download de brochure PDFGetuige in het strafproces.