Getuige in een civiele rechtszaak

• Een partij in de rechtszaak kan u oproepen. De partij heeft dan eerst aan de rechter gevraagd om u als getuige te mogen horen en de rechter heeft dat goedgekeurd.
• U kunt de oproep ook hebben gekregen van de rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt.. De rechter heeft dan zelf beslist (zonder verzoek van een partij) om u als getuige op te roepen.

In de oproep staat:

• wanneer en waar u moet getuigen, en
• waar het getuigenverhoor over gaat.

Meestal getuigt u tijdens een zitting en zijn de partijen in de rechtszaak erbij. In een enkel geval getuigt u voorafgaand aan een zitting.

Woont u ver weg van de plaats waar u moet getuigen? U kunt vragen of u uw getuigenverklaring mag afleggen bij een rechtbank bij u in de buurt. U kunt dit vragen aan de persoon die u heeft gevraagd om te getuigen. De rechter beslist over uw verzoek.

In principe bent u verplicht om te komen getuigen. Is het getuigenverhoor op uw werkdag? Uw werkgever moet het u mogelijk maken om te komen. Kunt u niet komen vanwege bijvoorbeeld ziekte? Dan moet u dit vooraf laten weten aan de partij (of aan de rechtbank) van wie u de oproep heeft gekregen.

Weigert u als getuige te komen, dan kan de rechter u (met behulp van de politie) dwingen om te komen getuigen.

Verschoningsrecht

Soms kunt u aan de rechter vragen of u niet hoeft te getuigen (dat heet een beroep doen op uw verschoningsrechtHet recht dat een getuige op grond van zijn familierelatie met de verdachte of op grond van zijn beroep heeft om vragen van de rechter onbeantwoord te laten. Een getuige mag zich ook verschonen van het geven van een antwoord als hij zichzelf daardoor zou belasten.; de rechter kan u dan ‘ontslaan’ van uw plicht om te getuigen). Bijvoorbeeld als u:

• de (ex-)echtgenoot/echtgenote, (ex-) geregistreerd partner, (ex-)levensgezel of directe familie bent van een betrokken partij in de rechtszaak, of
• een ambts- of beroepsgeheim heeft, bijvoorbeeld omdat u arts, maatschappelijk werker of notaris bent.

Als er geen sprake is van verschoningsrecht en u weigert om een getuigenverklaring af te leggen, dan kan de rechter in het uiterste geval opdracht geven om u als getuige te gijzelen (vasthouden in een penitentiaire inrichtingGevangenis of huis van bewaring.). De kosten daarvan kunnen voor u zijn.

Als getuige bent u verplicht om de waarheid te vertellen. Spreekt u met opzet niet de waarheid, dan maakt u zich schuldig aan meineedValse eed. Getuigen die opzettelijk niet de waarheid spreken bij de rechter, maken zich schuldig aan meineed.. Dit is strafbaar.

• Als u getuigt, mag uw advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. erbij zijn.
• De meeste zittingen zijn openbaar toegankelijk. U (of uw advocaat) kunt de rechter vragen of de zitting achter gesloten deuren kan plaatsvinden (de zitting is dan niet openbaar). De rechter beslist erover.
• Begrijpt u de Nederlandse taal niet (voldoende)? Vraag dan tijdig om een tolk die erbij is als u getuigt. De partij die u als getuige heeft opgeroepen, moet daarvoor zorgen.

1. Bij binnenkomst in de rechtbank gaat u naar de wachtruimte of de hal. Daar wacht u totdat de bode u ophaalt en meeneemt naar de rechtszaal (de rechter hoort elke getuige apart).
2. De rechter legt kort uit hoe het verhoor verloopt en vraagt naar uw naam, geboortedatum, beroep en woonplaats. Soms kan de rechter u vragen naar uw identiteitsbewijs.
3. De rechter kan vragen wat uw relatie met de partij(en) in de rechtszaak is om na te gaan of u een verschoningsrecht heeft. Als u een verschoningsrecht heeft, dan hoeft u geen verklaring af te leggen.
4. U legt de eed of beloftePlechtige verklaring van een getuige op de zitting dat hij de waarheid zal spreken. Hij is dit verplicht. Als hij opzettelijk een valse verklaring aflegt, maakt hij zich schuldig aan meineed. af (als u 16 jaar of ouder bent). Hiermee belooft u de waarheid te vertellen. Als u gelovig bent, dan kunt ervoor kiezen de eed af te leggen. U zegt dan: Zo waarlijk helpe mij God/Allah almachtig. Bent u niet gelovig, dan legt u de belofte af. U zegt dan: Dat beloof ik.
5. De rechter vraagt wat u als getuige heeft gezien of gehoord (de feiten, niet uw mening erover). Als u iets niet meer precies weet, dan zegt u dat (want het is belangrijk dat u de waarheid vertelt). Na de rechter kunnen de andere aanwezige partijen u vragen stellen.
6. Heeft u voorafgaand aan de zitting al een getuigenverklaring afgelegd, dan kunnen de rechter en partijen u vragen bepaalde punten toe te lichten.
7. De griffierPersoon die de rechter op de zitting ondersteunt en een verslag maakt van de zitting. maakt aantekeningen van wat u zegt.
8. Heeft u uw getuigenverklaring afgelegd, dan mag u de rechtszaal uitgaan of tussen het publiek gaan zitten als het een openbare zitting is.

Als u een getuigenverklaring heeft afgelegd, vraagt de rechter of u hiervoor een vergoeding (schadeloosstelling) wilt ontvangen. Bijvoorbeeld voor de tijd die u heeft besteed aan het getuigen, reiskosten en kosten voor het vrij moeten nemen van werk.

Bent u opgeroepen door een partij in de rechtszaak, dan moet die de vergoeding betalen. Heeft de rechter u opgeroepen, dan heeft u recht op een vergoeding van de Staat. De rechter vraagt u na afloop van het getuigenverhoor of u een vergoeding wilt. Geeft u aan geen vergoeding te willen, dan kunt u er later niet op terugkomen.