Eerbetoon aan drie dappere raadsheren
'Leeuwarder arrest' opgenomen in uitsprakenregister
Diefstal
De zaakdraait om een diefstal. De raadsheren Viehoff, Wedeven en Heymeijer moetenbeslissen over het lot van een man die 1.500 gulden van zijn schoonfamilie heeftgestolen. De rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. veroordeelde de man eerder tot negen maanden celstraf. Alsde raadsheren de veroordeling van de rechtbank overnemen, dan verhuist de man naarKamp Erika in Ommen.
Verzetsdaad
In dit 'gevangenenkamp' onder Duits regime heersteen waar schrikbewind. Gevangenen worden afgebeuld, uitgehongerd enafgeranseld. Daarom veroordelen ze de dief tot alleen de tijd die hij in voorarrestheeft gezeten. De drie raadsheren hadden de uitspraak in alle stilte kunnendoen, maar ze schrijven op dat ze ‘om des gewetens wille’ geen hogere strafhebben opgelegd. Het arrestis tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de weinige verzetsdaden vanuit deRechtspraak.
Moed
HermanHermans is oud-vice-president van de gerechtshoven van Amsterdam en Leeuwardenen schrijver van het boek ‘Om des gewetens wille’, dat gaat over het Leeuwarderarrest. ‘Ik merk dat praten over dit arrestUitspraak van een gerechtshof of de Hoge Raad in een civiele dagvaardingsprocedure of van een strafzaak. mij nog steeds wel wat doet.De zaak was van zichzelf niet bepaald groots en meeslepend, maar het gaatnatuurlijk om de moed van deze raadsheren om niet alleen hun geweten mee te latenwegen in hun beslissing, maar ook om dat uitdrukkelijk te verwoorden. Overigenszonder daarbij van de wet af te wijken. Een bijzonder dappere beslissing, metpersoonlijke gevolgen: de raadsheren Viehoff en Wedeven worden door de Duitsersontslagen en duiken onder. Heymeijer was slechts raadsheer-plaatsvervanger.Mogelijk vonden de Duitsers hem om die reden niet belangrijk genoeg om teontslaan. Daardoor kwam hij in een moeilijke positie. Mensen zouden kunnendenken dat hij met de Duitsers onder één hoedje speelde. Hij heeft toen zelf omontslag verzocht, maar dat werd niet aanvaard. Later is ook hij ondergedoken.’
‘Hoe gewetensvol ben je zelf?’
‘Ik vind datdeze uitspraak ook voor de rechters van vandaag van betekenis is’, vervolgtHermans. ‘Bijvoorbeeld als het gaat om de vraag wat je beslist als je bij eenzaak te maken hebt met een wet waarvan je als rechter vindt dat die voor eenonrechtvaardige beslissing zorgt. Ik denk bijvoorbeeld aan de toeslagenaffaire. In hoeverre neem je dan als rechter de ruimte om naar je geweten te luisteren, ook als de wet die ruimte niet lijkt tebieden? Kortom: hoe gewetensvol ben je zelfals rechter? Dat deze uitspraak nu in het online uitsprakenregister opgenomenwordt, is vooral symbolisch, omdat het arrest als eerbetoon al in 1951 in de NederlandseJurisprudentie is gepubliceerd. Maar het is goed dat de uitspraak nu gemakkelijkerte vinden is. Dat helpt om dit belangrijke arrest in ons collectieve geheugente houden.’