Geschiedenis Paleis van Justitie in Leeuwarden

De bouw van het Paleis van Justitie, in opdracht van de Provincie Friesland, begon in 1846. Op 4 februari 1851 werd het in gebruik genomen. Het ontwerp komt van stadsarchitect Thomas Romein.

Het paleis telt onder andere twee grote zittingszalen. De ene was aanvankelijk voor de rechtbank, de andere voor het gerechtshof (hoger beroep). De zaal van het gerechtshof was tot 1895 ook een vergaderzaal voor de Provinciale Staten. Vanaf het balkon kon de koning een vergadering bijwonen. In 1995 verhuisde de rechtbank naar een nieuw gerechtsgebouw aan het Wilhelminaplein. Het gerechtshof houdt nog steeds zitting in het paleis.

Op 6 februari 1919 ontstond er brand op de verdieping aan de voorzijde van het gebouw. Een aantal kamers raakte ernstig beschadigd. De kostbare bibliotheek werd uit de ramen gegooid om zoveel mogelijk boeken te redden. De bibliotheek werd na de brand in bewaring gegeven bij de Provinciale Bibliotheek van Friesland.

Op 23 februari 1943, tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog, veroordeelden drie rechters van het gerechtshof in Leeuwarden een man voor diefstal. Maar vanwege de gruwelijke wijze van tenuitvoerlegging van straffen in het kamp Erika in Ommen, kreeg hij slechts een gevangenisstraf die net zo lang was als de duur van zijn voorlopige hechtenis. De rechters deden dit ‘om des gewetens wille’. De Duitse bezetter reageerde woedend. De verzetsdaad kostte de rechters hun baan.

Een grote groep demonstranten verzamelde zich op vrijdag 16 november 1951 bij het paleis om Fedde Schurer en Tsjêbbe Jong te steunen. De twee journalisten moesten voor de rechtbank verschijnen vanwege belediging van een rechter, die eerder had aangegeven de Friese taal ‘officieel’ niet te verstaan. Buiten leidde het tot ongeregeldheden. Brandweer en politie dreven de mensen uiteen met brandspuiten en knuppels. ‘Kneppelfreed’ (Knuppelvrijdag) veroorzaakte veel opschudding. Het leidde er zelfs toe dat het Fries werd erkend als tweede rijkstaal.

De bou fan it Paleis fan Justysje, yn opdracht fan de Provinsje Fryslân, begûn yn 1846. Op 4 febrewaris 1851 waard it yn gebrûk naam. It ûntwerp komt fan stedsarsjitekt Thomas Romein.

It paleis telt ûnder oare twa grutte sittingssealen. De iene wie earst foar de rjochtbank, de oare foar it gerjochtshôf (heger berop). De seal fan it gerjochtshôf wie oant 1895 ek in gearkomsteseal foar Provinsjale Steaten. Fan it balkon ôf koe de kening in gearkomste bywenje. Yn 1995 ferhuze de rjochtbank nei in nij gerjochtsgebou oan it Wilhelminaplein. It gerjochtshôf hâldt noch hieltyd sitting yn it paleis.

Op 6 febrewaris 1919 ûntstie der brân op de ferdjipping oan de foarside fan it gebou. In oantal keamers rekke slim skansearre. De kostbere biblioteek waard út de ruten smiten om safolle mooglik boeken te rêden. De biblioteek waard nei de brân yn bewar jûn by de Provinsjale Biblioteek fan Fryslân.

Op 23 febrewaris 1943, yn de besetting yn de Twadde Wrâldoarloch, feroardielden trije rjochters fan it gerjochtshôf yn Ljouwert in man foar stellerij. Mar fanwege de grouwélige wize fan útfieren fan straffen yn it kamp Erika yn Ommen, krige er mar in finzenisstraf dy’t like lang wie as de doer fan syn foarriedige hechtenis. De rjochters diene dit ‘om des gewetens wille’. De Dútske besetter reagearre poerrazend. De fersetsdied koste de rjochters harren baan.

In grutte groep demonstranten sammele him op freed 16 novimber 1951 by it paleis om Fedde Schurer en Tsjêbbe Jong te stypjen. De twa sjoernalisten moasten foar de rjochtbank ferskine fanwege mislediging fan in rjochter, dy’t earder oanjûn hie de Fryske taal ‘offisjeel’ net te ferstean. Bûtendoar late it ta ûngeregeldheden. Brânwacht en plysje dreauwen de minsken útinoar mei brânspuiten en kneppels. ‘Kneppelfreed’ soarge foar in soad opskuor. It late der sels ta dat it Frysk erkend waard as twadde rykstaal.

Construction of the Palace of Justice, commissioned by the Province of Friesland, began in 1846. It was put into use on February 4, 1851. The design is by city architect Thomas Romein.

The palace includes, among other things, two large courtrooms. One was initially for the District Court, the other for the Court of Appeal. Until 1895, the Court of Appeal hall also served as a meeting room for the Provincial States. The King could attend a meeting from the balcony. In 1995, the District Court moved to a new courthouse on Wilhelminaplein. The Court of Appeal still holds sessions in the palace.

On February 6, 1919, a fire broke out on the floor at the front of the building. A number of rooms were severely damaged. The valuable library was thrown out of the windows to save as many books as possible. After the fire, the library was placed in the custody of the Provincial Library of Friesland.

On February 23, 1943, during the World War II occupation, three judges from the Court of Appeal in Leeuwarden convicted a man of theft. However, given the horrific manner in which sentences were carried out at Camp Erika in Ommen, he received a prison sentence equal in length to the time he had already spent in pre-trial detention. The judges took this action ‘for the sake of conscience.’ The German occupying forces reacted furiously. This act of resistance cost the judges their jobs.

A large group of demonstrators gathered at the courthouse on Friday, November 16, 1951, to support Fedde Schurer and Tsjêbbe Jong. The two journalists were facing charges for insulting a judge who had previously stated that he did not ‘officially’ understand the Frisian language. Unrest broke out outside; the fire brigade and police dispersed the crowd using fire hoses and batons. ‘Kneppelfreed’ (Baton Friday) caused a major stir. It even led to Frisian being recognized as a second national language.