Experimenten met laagdrempelige rechtspraak gaan nieuwe fase in

Experimenten met een eenvoudige, snelle en goedkope gang naar de rechter gaan een nieuwe fase in. Verschillende rechtbanken bieden mensen met alledaagse problemen (burenruzies of conflicten tussen huurder en huisbaas bijvoorbeeld) de kans om hun zaak voor te leggen aan een rechter die helpt bij het zoeken naar een oplossing. Dat kan alleen als beide partijen vrijwillig meedoen, wat vaak niet lukt. Dankzij een wetswijziging kunnen de Rechtspraak en het ministerie van Justitie en Veiligheid nu een nieuwe, verplichte procedure voorbereiden. Het streven is dat die proef volgende zomer van start gaat, schrijft minister Dekker (Rechtsbescherming) vandaag aan de Tweede Kamer.

Bespreken

Wijkrechter Jerzy Luiten op huisbezoek in Den Haag [Foto: Arie Kievit]

Juridische procedures zijn duur, complex en niet altijd geschikt voor het oplossen van alledaagse conflicten tussen mensen. De rechter bepaalt wie er gelijk krijgt, maar dat lost het probleem vaak niet op. Daarom experimenteren rechtbanken sinds enkele jaren met de spreekuurrechter, wijkrechter, regelrechter en overlegrechter. Mensen kunnen daar zonder dagvaardingOproep om voor de rechter te verschijnen. terecht en hoeven geen stukken aan te leveren, een eenvoudig aanmeldformulier is voldoende. De rechter nodigt de andere partij uit, bespreekt het probleem en helpt bij het zoeken naar een oplossing. Lukt dat niet, dan hakt hij alsnog de knoop door.

Vrijwillig

Het verloop van gerechtsprocedures is in de wet vastgelegd. Rechtbanken kunnen alleen experimenteren met afwijkende procedures op basis van artikel 96 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Daarvoor is vereist dat beide partijen vrijwillig meedoen. Maar wie al jaren ruzie heeft met de buurman, stemt niet makkelijk in met een door hem voorgestelde gang naar de rechter. Daardoor blijft het aantal zaken van deze laagdrempelige rechters beperkt. Dat is jammer, want een evaluatie van de Haagse wijkrechter en de Rotterdamse regelrechter wijst uit dat de ervaringen positief zijn.

Verplicht

Komende zomer wordt de Tijdelijke experimentenwet rechtspleging van kracht. Die maakt het mogelijk om in experimenten bij algemene maatregelEen maatregel kan worden opgelegd na het begaan van een strafbaar feit. Er kunnen maatregelen worden opgelegd in plaats van een straf of naast een straf. Voorbeelden zijn: terbeschikkingstelling (tbs), plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel, onttrekking van voorwerpen aan het verkeer. van bestuur (AMvB) af te wijken van procedurele vereisten. Daarmee kunnen partijen verplicht worden om mee te werken aan een procedure bij de ‘nabijheidsrechter’. Als daardoor het aantal zaken toeneemt, wordt het ook makkelijker om conclusies uit dit experiment te trekken. Dat is van belang om te beoordelen of de nabijheidsrechter op den duur een vaste plaats bij alle rechtbanken kan krijgen.

Maatschappelijk effectieve rechtspraak (MER)

Minister Dekker informeerde de KamerOnderdeel van een rechterlijk college, zoals een strafkamer, belastingkamer, vreemdelingenkamer of militaire kamer. Zie ook: Enkelvoudige kamer en Meervoudige kamer. ook over andere vernieuwingen waar de Rechtspraak aan werkt onder de noemer maatschappelijk effectieve rechtspraak (MER), zoals een andere aanpak van rechtszaken over schulden en multiproblematiek, complexe echtscheidingen, toezicht op bewindvoerders en strafrechtelijke procedures die gericht zijn op een oplossing. ‘Ik ben bij veel projecten op bezoek geweest en (….) was onder de indruk van het grote enthousiasme waarmee word geprobeerd om het recht dichter bij de mensen te brengen en bij te dragen aan oplossingen’, schrijft de minister. ‘Het is goed te constateren dat in de komende periode de eerste stappen worden gezet naar bestendiging en institutionalisering van de opbrengst.’
Daarnaast komen in zijn brief digitale ontwikkelingen bij de Rechtspraak aan bod, waarin mede door de coronacrisis vooruitgang is geboekt.