Rekenkamerrapport: Rechtspraak onderschrijft problemen strafrechtketen
Breed en onafhankelijk onderzoek nodig, met aandacht voor invloed nieuwe wetgeving
De Rechtspraak onderschrijft de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde problemen binnen de strafrechtketen. Het vandaag verschenen rapport van de Rekenkamer biedt, net als vorig jaar, een waardevolle spiegel en benadrukt het belang van betere samenwerking tussen de betrokken organisaties. Het toont echter ook een strafrechtketen die complex is en waarin simpele oplossingen niet bestaan.
Scheiding der machten
De Rekenkamer stelt onder meer dat er onvoldoende coördinatie door de minister is op prestaties van organisaties in de strafrechtketen. Een deel van de oplossing kan volgens de Rekenkamer worden gezocht door de betrokken organisaties per ministeriële aanwijzing aan te sturen. Deze suggestie staat vanwege de bijzondere staatsrechtelijke positie van de Rechtspraak op gespannen voet met de scheiding der machten. Een aanwijzing op het gebied van bedrijfsvoering lijkt misschien politiek neutraal, maar kan ertoe leiden dat er door de minister wordt gestuurd op roosters en de inzet van rechterlijke capaciteit. Daarmee wordt indirect invloed uitgeoefend op de prioritering van rechtszaken – ook buiten het strafrecht – terwijl dit nadrukkelijk binnen het rechterlijk domein valt.
Bijzondere verantwoordelijkheid
De rechtsstatelijke positie van de Rechtspraak is uniek. Dit betekent ook dat de Rechtspraak een bijzondere verantwoordelijkheid heeft om haar bedrijfsvoering en de doorlooptijden van strafzaken zelf aan te pakken. De afgelopen jaren zijn er verschillende stappen gezet om processen te verbeteren en de samenwerking te versterken. Er is prioriteit gegeven aan jeugdzaken, zedenzaken en zaken rondom veelvoorkomende criminaliteit, wat ervoor heeft gezorgd dat er jaarlijks meer zaken worden afgehandeld.
Net als de Rekenkamer ziet de Rechtspraak dat ondanks deze inzet er meer moet gebeuren. Daarom zal er ook het komende jaar de benodigde capaciteit worden ingezet om de doorlooptijden in zedenzaken, jeugdzaken en zaken die gaan over veelvoorkomende criminaliteit, verder terug te brengen. Daarbij geldt wel de kanttekening dat de Rechtspraak, net als andere organisaties, kampt met capaciteitsproblemen, waaronder een tekort aan rechters en een hoge werkdruk.
Breder kijken
Dat de strafrechtketen beter moet functioneren, wordt door alle betrokken organisaties erkend. Alleen een andere aansturing lost de problemen niet op. Daarvoor is de strafrechtketen te complex. Ingrijpen in een deel van de keten heeft vrijwel altijd gevolgen elders die opgevangen moeten worden. Er zal veel breder naar de problematiek moeten worden gekeken.
Zoals de Rekenkamer al eerder constateerde, gaan organisaties binnen het strafrecht gebukt onder een grote hoeveelheid nieuwe wet- en regelgeving. Al dertig jaar lang gaat het om gemiddeld dertien nieuwe wetsvoorstellen per jaar. Ook liggen er nog zo’n vijfhonderd wetgevingsinitiatieven op de plank. Dit is nog afgezien van alle andere onderwerpen, zoals het asiel- en migratierecht, waar politieke prioriteit aan wordt gegeven en die ook de organisaties in de strafrechtketen raken. Daarnaast zijn er steeds meer strafzaken waarbij verdachten psychische en persoonlijkheidsstoornissen, verslavingsproblematiek of een verstandelijke beperking hebben. Hierover constateerden politie, Openbaar Ministerie en Rechtspraak eerder dat zowel verdachten als de maatschappij veel beter geholpen zijn als meer wordt ingezet op preventie en zorg. Het strafrecht is niet de oplossing voor alle maatschappelijke problematiek.
Onderzoek
Als dit soort elementen niet worden meegenomen in het zoeken naar oplossingen, zal de impasse binnen de strafrechtketen voortduren. Dat wil niemand. De Rechtspraak pleit daarom in reactie op het Rekenkamerrapport voor een breed en onafhankelijk onderzoek naar de wisselwerking tussen het functioneren van het veiligheidsdomein, de strafrechtketen, het politieke bedrijf zelf en andere publieke domeinen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een staatscommissie. Alleen door de problemen in samenhang te bekijken, zijn er oplossingen te vinden die Nederland echt veiliger maken.