Zes rechtbanken testen mediation naast strafrecht

Verkeersongelukken

De inzet van mediators is in andere rechtsgebieden al helemaal ingeburgerd, maar proeven met bemiddelingEen alternatieve manier om tot een oplossing van geschillen te komen. Een onafhankelijke deskundige bemiddelaar verleent hulp om partijen tot elkaar te brengen. in het strafrecht kregen geen vervolg. Totdat enkele jaren geleden de rechtbank en het Openbaar MinisterieValt onder het ministerie van Justitie. Geeft leiding aan het opsporingsonderzoek van de politie en vervolgt de verdachten. in Amsterdam een succesvolle pilot hielden. “Als voorzitter van de verkeerskamer hoorde ik veroorzakers van dodelijke ongelukken vaak zeggen dat ze zo graag met de nabestaanden wilden praten”, zegt Anne Martien van der Does, rechter en coördinator van de mediationpilots. “Die nabestaanden riepen gekwetst: ‘Hij heeft niet eens contact opgenomen!’. Niemand bemiddelde daarin. Dan dacht ik: er moet toch meer zijn dan alleen strafrecht.”

Greep krijgen

De Amsterdamse proef leverde 26 mediations op. “We zijn na afloop van de pilot gewoon doorgegaan en zijn heel tevreden over het resultaat”, zegt Van der Does. “Wie aangifte doet van een misdrijfZwaar strafrechtelijk vergrijp. De strafwetgeving onderscheidt overtredingen en misdrijven. Overtredingen worden in de regel in eerste aanleg berecht door de kantonrechter, misdrijven door de afdeling strafrecht van de rechtbank., geeft de zaak uit handen en kan alleen afwachten. Maar door mediationAlternatieve methode om geschillen buiten de rechter om op te lossen. Wordt ook alternatieve geschilbeslechting genoemd. krijgt het slachtoffer een stem in het strafproces en de verdachte de kans om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Als zij samen bespreken welke rol zij in het gebeuren hebben gehad, wat de gevolgen zijn en hoe de schade vergoed kan worden, krijgen ze weer greep op de situatie.”

Alle misdrijven

Van der Does wist op landelijk niveau het OM en het overleg van strafrechters warm te krijgen voor uitbreiding van de pilot naar andere rechtbanken: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Noord-Holland, Oost-Brabant en Zeeland-West-Brabant doen mee aan de nieuwe pilots. “In principe komen alle misdrijven voor mediation in aanmerking”, zegt de rechter. “Daders moeten erkennen wat er gebeurd is en slachtoffers moeten vragen hebben, dat zijn de voornaamste voorwaarden. Het ligt niet voor de hand dat je vlak na de moordHet opzettelijk en volgens plan (met voorbedachten rade) iemand van het leven beroven. Maximale straf: levenslang. op je kind met de dader(Mede)pleger van een strafbaar feit of degene die het feit heeft uitgelokt. wilt praten. Maar bij minder ernstige zaken kan het helend werken, zeker als de betrokkenen elkaar in de toekomst weer tegen kunnen komen. Door af te spreken hoe ze voortaan met elkaar omgaan, voorkomen ze dat het opnieuw misgaat.”

Goede buren

Ze vertelt over een vrouw die vogels voerde in de tuin. “Zij poepten de dure auto’s van haar welgestelde buurman helemaal onder. Hij had haar al eens aangesproken, maar zij reageerde niet; ze was bang voor de buurman. Op een dag werd hij zo kwaad dat hij haar een duw gaf. Ze viel en brak haar heup. De man schaamde zich diep en wilde alle schade vergoeden. Na gesprekken met een mediator is de zaak geseponeerd, anders was hij zonder meer veroordeeld voor zware mishandeling. Dan had zij minder schadevergoeding gekregen – daar zijn rechters niet scheutig mee - en hadden ze elkaar nooit meer aangekeken. Nu heeft hij gezorgd dat de voederplaats naar de andere kant van het huis is verplaatst en is zij niet meer bang. Ze zijn goede buren geworden.”

Omwenteling

De rechtbanken in Amsterdam en Zeeland-West-Brabant leggen tijdens de pilot het accent op jeugdstrafrechtStrafrecht voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. Bij het jeugdstrafrecht vinden zittingen achter gesloten deuren plaats. De leeftijdsgrenzen kunnen variëren. 16- en 17-jarigen kunnen volgens de regels van het volwassenenstrafrecht worden berecht als de ernst van het delict, hun persoonlijkheid of de omstandigheden waaronder het feit is begaan daar aanleiding voor geeft. Jongeren van 18 tot 23 jaar kunnen op grond van hun persoonlijkheid volgens de regels van het jeugdstrafrecht berecht worden. De rechter bepaalt welk recht van toepassing is.. “Bij jongeren kan mediation echt voor een omwenteling zorgen”, zegt Van der Does, die de beroving van een oude vrouw door een groepje jongens van 14, 15 jaar aanhaalt. “Die vrouw was enorm bang geworden op straat, dat wou ze die jongens vertellen. En ze wilde ze behoeden voor een criminele loopbaan; haar broer was op het slechte pad gekomen, daar vertelde ze over. De jongens en hun ouders betaalden een scootmobiel voor de vrouw. Ze waren enorm onder de indruk. Dat werkt veel beter dan alleen een douw van de kinderrechter.”

Afdwingen

Het ministerie vergoedt 400 mediations, waarvan 100 jeugdzaken. De helft van de mediations wordt al in gang gezet in de ZSM-fase, als de zaak bij de politie en het OM ligt en nog niet bij de rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. is aangebracht. “Ook advocaten, rechters, slachtofferhulp, de reclasseringInstelling die het herintreden in de maatschappij van veroordeelden wil bevorderen. Geeft ook voorlichting aan de rechter over de persoon van de verdachte. en de kinderbescherming kunnen in, overleg met de officier, mediation voorstellen”, zegt Van der Does. “De zaak wordt dan aangemeld bij het mediationbureau van de rechtbank. Slaagt de bemiddeling, dan kan de vervolging worden gestaakt of een lichtere straf worden geëist, dan wel door de rechter opgelegd.”
Als stok achter de deur kan de rechter naleving van de afspraken afdwingen via bijzondere voorwaarden bij een voorwaardelijke strafStraf die pas uitgevoerd wordt als de veroordeelde zich niet aan bepaalde voorwaarden houdt. Als voorwaarde geldt altijd dat de veroordeelde zich niet binnen de proeftijd opnieuw aan een strafbaar feit schuldig maakt. De proeftijd bedraagt in de meeste gevallen maximaal drie jaar. Als bijzondere voorwaarde kan bijvoorbeeld worden opgelegd dat de veroordeelde zich op bepaalde tijdstippen meldt bij de reclassering. Als de veroordeelde de opgelegde voorwaarden niet nakomt, kan de officier van justitie bij de rechter eisen dat de voorwaardelijk opgelegde straf alsnog ten uitvoer wordt gelegd..  “Maar daders komen zelfgemaakte afspraken beter na dan een opgelegd vonnis”, zet Van der Does. “En schadevergoeding is al voor de zitting betaald.”

Vervolg

De 400 mediations zijn naar verwachting volgende zomer afgerond. Daarna valt een besluit over een eventueel vervolg. De pilots worden nauwlettend gevolgd door het WODC, het wetenschappelijk onderzoekscentrum van JustitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht..