Den Haag|

Estado hulandes no ta protegé habitantenan di Boneiru sufisientemente kontra konsekuensianan di kambio di klima

Estado hulandes no ta hasi lo sufisiente pa protegé habitantenan di Boneiru kontra kambio di klima i e konsekuensianan di kambio di klima. E habitantenan di Boneiru ta risibí un trato diferente, sin motibu hustifiká, for di e habitantenan di Hulanda Europeo. Esaki ta en pugna ku e Tratado Europeo di Derecho Humano (EVRM). Esaki ta konklushon di un sentensia di korte di Den Haag den un prosedimentu di fondo di Greenpeace kontra Estado. Denter di 18 luna Estado mester inkluí den regulashon nashonal ophetivo obligatorio antisipá pa redusí emishon di broeikasgas pa henter e ekonomia. Ademas, na 2030 Estado mester tin i tambe introdusí un plan elaborá pa por hasi Boneiru mas resistente kontra e konsekuensianan di kambio di klima.

Boneiru

Boneiru ta e isla di mas grandi di Hulanda Karibense i ta situá mas zùit. E tin mas o ménos 26.000 habitante. E parti zùit di Boneiru, ku entre otro saliña i palu di mangel na e parti zùitost, ta situá mas abou i ta vulnerabel pa inundashon. Hopi habitante di Boneiru ta bibando den pobresa. E ekonomia di Boneiru ta dependé gran parti di turismo.

For di estudio ta sali na kla ku isla chikitu den Karibe ta èkstra vulnerabel pa e konsekuensianan di kambio di klima. Esei ta debí prinsipalmente na nan ubikashon, eskala chikitu i e gran dependensia ekonómiko di turismo i importashon.

Konsekuensia di kambio di klima

E temperatura promedio na Boneiru ya ta asina haltu ku no ta saludabel mas; den kaso di mas keintamentu di mundu, temperatura promedio lo oumentá i nivel di laman lo subi, kousando ku un parti di Boneiru lo ta bou di awa. No por bisa sigur kuantu esei lo ta, pero ku e konsekuensianan lo ta severo, ta sigur. Segun investigashon ta trata di konsekuensia negativo ku ya ta surgiendo òf ku, ku gran probabilidat, lo tuma lugá den un futuro serkano.

  • Subida di temperatura: na 2050 e promedio anual di temperatura ta pronostiká di ta entre 29,3 i 29,8 grado Celsius. Na 2100 esei lo ta entre 29,2 i 31,8 grado;
  • Subida di nivel di laman: na 2050 e nivel di laman lo a subi 14 te 34 centimeter den un senario di emishon abou di broeikasgas i 16 te 37 centimeter den kaso di emishon haltu. Na 2100 esaki lo ta 31 te 78 centimeter den kaso di emishon abou i 55 te 127 centimeter den kaso di emishon haltu;
  • Inundashon kousá pa tormenta tropikal/orkan i áwaseru ekstremo: ta menshoná komo riesgo inundashon kousá pa áwaseru torensial i inundashon kousá pa tormenta tropikal;
  • Konsekuensia pa salubridat públiko: pa e habitantenan kambio di klima na Boneiru lo kondusí, ku gran probabilidat, na un oumento di riesgo di enfermedat físiko i mental relashoná ku strès di kalor i inseguridat alimentario, i na un oumento di enfermedat;
  • Konsekuensia pa naturalesa: naturalesa na Boneiru ta den un kondishon ku por kategorisá komo: no muchu bon te mashá malu. Kambio di klima ta un di e menasanan di mas importante pa e palunan di mangel, saliñanan, ref di koral i otro habitatnan natural na i rònt di Boneiru;
  • Konsekuensia pa kultura: hopi patrimonio material na Boneiru, manera kas di katibu i di piskadó, e faro i e saliñanan, ta situá na e áreanan abou di kosta den e parti zùit, i ta vulnerabel pa inundashon permanente kousá pa subida di nivel di laman, tormenta i wer ekstremo. Kambio di klima ta forma un menasa pa patrimonio inmaterial tambe, manera peska tradishonal i agrikultura;
  • Konsekuensia pa turismo i ekonomia: na Boneiru hopi hende ta biba den pobresa. Nan ta èkstra vulnerabel pa e konsekuensianan di klima, pasobra nan no tin e medionan pa arma nan mes kontra kalor, wer ekstremo i inundashon. Ekonomia na Boneiru ta hopi dependiente di turismo. Pa e motibu ei preservashon di refnan di koral i palu di mangel ta sumamente importante pa ekonomia;
  • Konsekuensia pa infrastruktura: hopi infrastruktura i edifisio importante ta situá na kosta i na e áreanan abou di Boneiru. Segun e senario mas positivo den futuro, e daño pronostiká na e edifisionan na Boneiru lo ta miónes di dòler merikano, e moneda ofisial di Boneiru.

E kaso

Den e kaso akí Greenpeace ta sali na defensa di e habitantenan di Boneiru. Greenpeace ta haña ku Estado ta tumando tiki medida pa redusí emishon di broeikasgas (asina yamá medida di mitigashon) i tambe pa adaptá e ambiente i sosiedat na e konsekuensianan di kambio di klima (asina yamá medida di adaptashon). Esaki ta segun Greenpeace en pugna ku derecho fundamental di e habitantenan di Boneiru.

Sentensia 

Korte ta evaluá den e prosedimentu akí si Estado ta kumpliendo ku su obligashon pa protegé habitantenan di Boneiru. Korte ta kouteloso i ta tene kuenta ku libertat di akshon di Estado.

Kambio di klima provoká pa emishon di broeikasgas ta un problema mundial kompleho ku ta forma un menasa severo pa hende, sin ku sa klaramente ken eksaktamente ta kousa kua daño. Esei no ta nifiká ku paisnan por mustra dede riba otro i ku nan mes ta keda sin tuma akshon apesar di e akuerdonan internashonal ku tin. Pa e motibu ei den kaso di klima ta apliká un marko di evaluashon spesífiko pa evaluá violashon di e derecho di bida i bienestar di EVRM. Resientemente Korte Europeo di Derecho Humano a elaborá e marko akí.

E medidanan di klima ku Estado a tuma lo keda evaluá por kompleto, pues tantu e medidanan pa redusí emishon di broeikasgas (medidanan di mitigashon) komo e medidanan pa adaptá e ambiente i sosiedat na e konsekuensianan di kambio di klima (medidanan di adaptashon). Pa e ‘konhunto total’ akí Estado ta karga responsabilidat final.

Medida di mitigashon

Ku e Akuerdo di Paris na 2016, estado miembronan a akordá, entre otro, pa sigui hasi esfuerso pa limitá e oumento di temperatura te 1,5 grado Celsius, komo ku esaki lo redusí konsiderablemente e riesgonan i konsekuensianan di kambio di klima. For di e tempu ei, a sigui konfirmá i desaroyá esaki.

Korte ta konstatá ku regulashon hulandes riba tereno di redukshon di emishon di broeikasgas, no ta kumpli, riba punto importante, ku normanan mínimo akordá den kuadro di NU. E normanan ei tin komo meta netamente pa pèrkurá ku estado miembronan ta sigui tuma paso efektivo pa stòp e keintamentu di mundu.

Na promé lugá e Lei di Klima Hulandes, formulá mas klaramente na 2023, no ta inkluí un ophetivo obligatorio pa redukshon pa 2030, siendo ku segun e Akuerdo di Paris esaki ta un obligashon. Por lo demas no ta sufisientemente transparente kon e redukshon di emishon planeá di 55 porshento na 2030 kompará ku e nivel di 1990, ta relashoná ku e akuerdo di NU ku e emishon lo mester ta redusí ku 43 porshento na 2030 kompará ku e nivel di 2019. No por kompará e porsentahenan ei fásilmente, pa e solo echo ku den e kálkulonan hulandes no a inkluí tur fuente di emishon. Den e ophetivo hulandes no a inkluí kompletamente e emishonnan prosedente di transporte aéreo i marítimo, siendo ku emishon di e fuentenan ei na Hulanda ta konsiderabel.

Na di dos lugá ta poko probabel ku Hulanda, ku e medidanan planeá, lo logra su propio ophetivo pa 2030. E probabilidat ei ta ménos ku 5 porshento. Esaki ta nifiká ku e medidanan planeá no ta sufisiente. Tampoko no tin plan òf medida konkreto ainda pa logra e ophetivonan den e periodo di 2030 te ku 2050, siendo ku na 2050 e emishon di broeikasgas mester ta neto sero. Ademas, no por dedusí for di e plannan presentá awor kuantu emishon di broeikasgas Hulanda lo bai emití ainda, i kon esaki ta relashoná ku e ophetivo pa limitá e keintamentu te 1,5 grado Celsius.

Medida di adaptashon

Korte ta husga ku Estado no a kumpli sufisientemente ku su obligashon di kuido pa habitantenan di Boneiru. Estado no a tuma medida adekuá na tempu pa redusí e vulnerabilidat di Boneiru i su habitantenan.

Korte ta tuma den konsiderashon ku te ainda no tin un plan ku medida di klima pa Boneiru, siendo ku ta konosí pa tres dékada kaba ku Boneiru ta partikularmente vulnerabel pa e konsekuensianan negativo di kambio di klima. E habitantenan tin basta aña ta sufriendo kada bes mas di e konsekuensianan negativo akí. Ta te despues di un konseho tumá na 2023 numa ku Estado a tuma paso konkreto pa elaborá un maneho di klima koherente i integral pa Boneiru. E pasonan akí ta adekuá, pero no a tuma nan na tempu. Tampoko no ta kla den ki periodo lo tin un plan di adaptashon konkreto. Sin embargo, ainda por logra e ophetivonan formulá spesífikamente pa e medidanan di adaptashon den konteksto di NU. E ophetivonan ei ta enserá ku pa 2027 i 2030 mester a logra sierto meta.

Trato desigual

Korte ta husga ku inhustamente a trata e habitantenan di Boneiru otro for di e habitantenan di Hulanda Europeo. Ku esaki Estado a violá e prohibishon di diskriminashon.

Tin gran diferensia geográfiko i klimatológiko entre Boneiru i Hulanda Europeo.Trato igual no ta enserá ku den tur dos teritorio ta hasi meskos, pero sí ku den tur dos teritorio ta elaborá i implementá un maneho adekuá. E diferensianan entre Boneiru i Hulanda Europeo ta pone ku elaborashon di un maneho di klima pa Boneiru ta (aun) mas urgente ku pa Hulanda Europeo. No tin un bon motibu dikon pa e habitantenan di Boneiru, ku presisamente nan ta wordu afektá promé i di forma mas grave pa e kambio di klima, ta tuma medida mas lat i ménos sistemátiko ku pa e habitantenan di Hulanda Europeo.

E desishon

Korte ta yega na e konklushon ku Estado a violá e derechonan konvenshonal (artíkulo 8 i 14 di EVRM i artíkulo 1 di P12). Esei ta ilísito. Estado ta apliká un maneho di klima ku no ta kumpli di forma obligatorio ni transparente ku e medidanan ku mester tuma mundialmente pa limitá e keintamentu di mundu na fin di e siglo akí te un máksimo di 1,5 grado Celsius. Ademas, Estado no a tuma sufisiente medida na tempu i adekuá pa protegé e habitantenan di Boneiru kontra e konsekuensianan di kambio di klima.

Korte ta ordená Estado pa stipulá denter di 18 luna ophetivo obligatorio pa henter e ekonomia pa redusí emishon di broeikasgas, konforme e Akuerdo di Paris. Esaki lo mester keda stipulá den regulashon nashonal. Mester stipulá ophetivo obligatorio antisipá pa redusí emishon di broeikasgas te 2050, ora ku e emishon mester ta neto sero. Ademas, mester hasi e márgen restante pa emishon di broeikasgas transparente. Estado mester stipulá un plan di adaptashon pa Boneiru ku lo por introdusí na 2030.