Staatsmachten

Responsief waar het kan, autonoom zolang het moet

“De verschillende staatsmachten hebben altijd geschuurd, dat is niet iets van de laatste jaren”, meent hoogleraar Mediation aan de Vrije Universiteit en tevens oud rechter Dick Allewijn. Al bij het waterfluorideringsarrest in 1973 werd de rechtspraak ingezet om tegenwicht te bieden aan de politiek. Allewijn, die vorig jaar een oratie hield met als titel: Tussen recht en vrede: Mediation in de responsieve rechtsstaat adviseert jonge rechters om gewoon hun werk te blijven doen en zich niet te bekommeren om eventueel afbreukrisico: “Tenslotte gaan de staatsmachten pas echt schuren als de rechterlijke uitspraak als een voldongen feit wordt gezien, dus als de hoogste rechter heeft gesproken.”

Schuren

Vorige zomer, tijdens de Triasconferentie, constateerden de aanwezigen dat de drie staatsmachten weliswaar een gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor het in stand houden en versterken van de rechtsstaat maar dat de drie machten regelmatig schuren. “Eigenlijk moeten we spreken van een duas”, vindt Allewijn, want de wetgevende en de uitvoerende macht vormen in feite één machtskolom. De rechtsprekende macht fungeert als tegenmacht.”

In positie staan

“Je hoeft elkaar niet per sé te kennen om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor het behoud van de rechtsstaat. Maar je moet als vertegenwoordiger van de staatsmachten wel in positie staan. Het is immers een groot goed om in een land te wonen waar je naar de rechter kunt stappen ook bij geschillen met de overheid. Waar rechters de overheid in het ongelijk kunnen stellen en schadevergoeding kunnen opleggen”, aldus Allewijn.

Lengte van de polsstok

Het concept van de Trias politica is gebaseerd op evenwicht. Dat evenwicht vereist gezagHet recht en de plicht van een persoon (meestal een ouder) om een kind jonger dan 18 jaar op te voeden en te verzorgen en belangrijke beslissingen te nemen over het kind. Een of twee personen kunnen het gezag hebben. en vertrouwen. Vertrouwen tussen de staatsmachten onderling maar ook vertrouwen van de samenleving. “Dat betekent voor alle vertegenwoordigers van de staatsmachten dat ze zich constant bewust moeten zijn van de lengte van hun polsstok. “Dat aspect speelt altijd diep van binnen een rol” aldus Dick Allewijn. Moest de Raad van StateHoogste adviescollege van de staat dat adviseert over alle wetsontwerpen en algemene maatregelen van bestuur; de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State beslist in hoogste instantie in geschillen over besluiten van overheidsorganen. bijvoorbeeld een duidelijke grens stellen in de stikstofzaak (autonome rechtstoepassing, waarbij de zaak op scherp werd gesteld?) Of had hij meer rekening moeten houden met de maatschappelijke gevolgen? (responsief recht). Soms moet de rechter een grens stellen, ook al brengt hij daarmee de uitvoerende macht in de problemen. Zijn aanbeveling voor de trias politica is dan ook: wees responsief waar het kan maar blijf autonoom zolang het moet.

Afzender

Rechtbank Den Haag