De werkdag van: rechter-commissaris Rik

Rik pakt een dossier en leest voor de zekerheid nog even snel de relevante processen-verbaal door voor de getuigenverhoren straks: ‘Veel is het niet, en al met al schat ik in zo’n 20 à 30 minuten per getuige. Dat is ook wel eens anders’. Opvallend zijn de chocolade versnaperingen die op zijn kamerOnderdeel van een rechterlijk college, zoals een strafkamer, belastingkamer, vreemdelingenkamer of militaire kamer. Zie ook: Enkelvoudige kamer en Meervoudige kamer. liggen: speciaal voor collega’s die een suikertekort krijgen door ellenlange verhoren of die net terugkomen van huiszoekingen en dan behoefte hebben aan iets lekkers. ‘Het wordt een drukke dag’, krijg ik te horen. ‘We hebben eigenlijk alles vandaag: eerst twee getuigenverhoren. En in de middag een stuk of wat voorgeleidingen, over het voorarrest van de verdachteIemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over "een redelijk vermoeden van schuld". Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld., waarvan ik er één doe.’ Soms staat er ook nog een huiszoekingHet doorzoeken van een woning om goederen in beslag te nemen. gepland, maar vandaag niet. Al is het soms ook een ‘verrassing’ en moeten we alsnog op spoedzoeking. Gelukkig komt het niet vaak voor dat we alles op één dag hebben. Dat zou wel erg veel zijn.’

Het is tijd voor de eerste van twee getuigenverhoren van vandaag: een drugszaak. De rc en griffierPersoon die de rechter op de zitting ondersteunt en een verslag maakt van de zitting. lopen naar de zittingszaal: ‘We hebben zo twee getuigenverhoren. Allebei in dezelfde zaak. We gaan kijken of ze er zijn, dat weten we niet. Eerst maar eens even ontsmetten’, zegt Rik terwijl hij in de zittingzaal een flesje schoonmaakmiddel pakt. De eerste getuige is er en we beginnen. Het verloopt prima en met ruim 30 minuten zijn we klaar. De tweede getuige is niet komen opdagen en dus stelt de griffier een proces-verbaal1. Schriftelijk verslag van hetgeen op rechtszittingen aan de orde is gekomen; 2. Officieel schriftelijk verslag van politieambtenaren met feiten die ze hebben waargenomen en met een verklaring die ze hebben opgetekend uit de mond van een verdachte of getuige. op van niet-verschijnen. Volgens de griffier komt dat niet heel vaak voor: ‘Normaal doen we nu eerst een dagvaarding uit naar deze getuige, met daarin een oproeping om op een bepaalde dag te komen. Als de getuige dan nog niet komt, dan kunnen we ze op de dag van het verhoor laten ophalen door de politie en in een cel op de rechtbank plaatsen in afwachting van zijn verhoor. Maar in dit geval is de zitting morgen al, dus het heeft nu niet zoveel zin meer om die dagvaarding eruit te doen. De meervoudige kamerEen kamer van een gerecht, bestaande uit ten minste drie rechters. De meervoudige kamer beslist over zware of ingewikkelde zaken. In hoger beroep worden de zaken veelal door een meervoudige kamer behandeld. zal morgen op zitting wel bepalen wat ze hiermee gaan doen. Als de advocaat alsnog de getuige wil horen, dan zullen ze de zaak waarschijnlijk gaan uitstellen en dan doen wij alsnog de dagvaarding eruit’.

Op de griffieAdministratieve afdeling van een gerecht. worden de verhoren nabesproken, handtekeningen gezet en de processen-verbaal de deur uitgedaan. Dan is het tijd voor een kopje koffie. ‘We kunnen nu de voorgeleidingVerhoor van de verdachte door de officier van justitie om vast te stellen of het Openbaar Ministerie de rechter moet vragen om de verdachte in voorlopige hechtenis te nemen. van vanmiddag voorbereiden en straks lunchen. Zo rustig als nu gaat het niet altijd. Vaak volgen de zaken elkaar in rap tempo op en is het werkelijk ‘doorbuffelen’.

Lunchtijd. ‘Het ligt een beetje aan het verloop van de dag of ik lunch in de kantine of dat we daar alleen even wat halen en achter ons bureau eten. Als het druk is, werk ik met de lunch liever door. Dan heb ik net even meer tijd om wat te lezen of te printen als ik m’n boterham opeet.’

Het is ondertussen half 2 en tijd voor een voorgeleiding. De stukken worden geprint en we lopen naar één van de verhoorkamers van het kabinet. In deze tijden van corona is het niet meer vanzelfsprekend dat de verdachte en de advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. fysiek naar de rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. komen. Sterker nog, tegenwoordig gaan voorgeleidingen per videoverbinding, zoals in deze zaak. Meneer wordt verdacht van brandstichting en is drie dagen eerder opgepakt. Bij de voorgeleiding bepaalt de rechter-commissaris of de man nog maximaal 14 dagen langer in voorarrestHet totaal aantal dagen dat iemand doorbrengt in politiecel of Huis van Bewaring voorafgaand aan de zitting en uitspraak. De dagen die iemand in voorarrest heeft doorgebracht worden van de straf afgetrokken. moet blijven. Rik spreekt kort met de verdachte over de zaak, hoe het met hem gaat en luistert daarna naar de argumenten van de advocaat waarom zijn klant geschorst moet worden uit de voorlopige hechtenisVerzamelnaam voor de begrippen bewaring, gevangenhouding en gevangenneming.. De verdachte krijgt zoals gebruikelijk het laatste woord. Ondertussen schrijft de griffier mee met wat er gezegd wordt. Dit alles komt in zeer verkorte vorm in het proces-verbaal te staan. Uiteindelijk doet de rechter-commissaris uitspraak: ‘De voorlopige hechtenis wordt met 14 dagen bevolen en de verdachte wordt niet geschorst’.

De voorgeleiding is afgelopen. Volgens Rik verloopt het niet altijd zo vlot: ‘Soms duurt dit ook wel wat langer. Dan heeft de advocaat veel argumenten waarom de vordering inbewaringstelling moet worden afgewezen of waarom zijn cliënt geschorst moeten worden. Dan zijn we wel even bezig. En ja, het komt een enkele keer voor dat ik even moet nadenken over mijn beslissing en kan ik niet gelijk aan het einde van de voorgeleiding zeggen ja of nee, maar wel nog dezelfde dag. Vandaag ging het snel. We wisten allemaal hoe de vork in de steel zat.’

De griffier print het proces-verbaal en het bevel inbewaringstelling1. In het strafrecht: voorlopige hechtenis in opdracht van de rechter-commissaris; 2. In het vreemdelingenrecht: opsluiting van iemand die niet over geldige verblijfspapieren beschikt; 3. In het kader van de Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen: gedwongen opname in een psychiatrische inrichting van iemand die psychisch gestoord is en een gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving. 4. In het kader van de Wet zorg en dwang (Wzd): onvrijwillige opname in een zorginstelling van iemand die een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening heeft, waarbij sprake is van direct gevaar (ernstig nadeel) voor de betrokkene zelf of zijn omgeving. en Rik zet zijn handtekening eronder. ‘Tja. En nu is het eigenlijk niet zo spannend meer. Er staan geen dingen meer in de planning en dus ga ik de getuigenverhoren van morgen verder voorbereiden. Die zullen heel anders verlopen dan vandaag. Bovendien heb ik nog een stapel telefoontaps te beoordelen. Wellicht komt er zo meteen nog een telefoontje van de officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. komen voor kort overleg, bijvoorbeeld voor een spoedzoeking.’