Sterke toename complexe erfeniszaken: 'vaak draait het om wantrouwen'
Rechtbank Rotterdam|
Erfenissen drijven families steeds vaker uit elkaar. Volgens rechter Cora van Steenderen-Koornneef gaat dat zelden alleen maar over geld. Ze ziet dat het aantal complexe erfrechtzaken de laatste jaren toeneemt.
(Rechter Cora van Steenderen-Koornneef voor de rechtbank in Dordrecht)
Het is de tijdsgeest, vertelt Cora van Steenderen-Koornneef. Er is steeds meer te verdelen en mensen worden mondiger. “Zelfs bij de Hoge RaadHoogste rechtscollege in Nederland. De Hoge Raad stelt niet meer zelf de feiten vast, maar bekijkt of de lagere rechter bij zijn beslissing het recht goed heeft toegepast. wordt gedacht aan een aparte kamer voor erfrechtzaken. Dat zegt genoeg.”
Van Steenderen-Koornneef is binnen de rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. Rotterdam een van de vier gespecialiseerde rechters op het gebied van erfrechtzaken. Deze zittingen zijn veelal in Dordrecht. Ze heeft het druk, want de rechtbank koerst dit jaar af op een stijging van bijna 50% in het aantal complexe erfrechtzaken.
Cora, wanneer wordt een erfenis een rechtszaak en kom jij in actie? “Zodra erfgenamen er onderling niet uitkomen en iemand een vordering instelt. Dat kan van alles zijn: een conflict over de verdeling of over de omvang van de nalatenschap, twijfel over de geldigheid van een testament, een onterving, of gedoe over het beheer van het vermogen van een van de ouders. Dan zegt iemand bijvoorbeeld: ‘Het is geen 50.000, er moet veel meer te verdelen zijn. Er is die dag gepind op een bepaalde locatie. Maar dat kan helemaal niet, moeder was daar niet, iemand anders heeft dat gedaan. Dat moet dan allemaal worden uitgezocht.’ Dus dan wordt er rekening en verantwoording aan de erfgenamen gevraagd.
Kortom, gedoe over geld? “Geld is zelden de enige reden dat een zaak escaleert.”
Nee? “Eigenlijk is de insteek vaak wantrouwen. Dat zit vaak dieper. Wat is er vroeger thuis gebeurd? Wie voelde zich achtergesteld? In elke zaak zit wel iets uit het verleden. Soms komt dat tijdens een zitting onverwacht naar boven. Dan beschuldigt een zus haar broer ineens van iets van lang geleden. Dat zijn pijnlijke momenten. Dan komt alles eruit en wordt er gehuild.”
(tekst gaat verder onder de foto) Hoe verklaar jij de stijging in erfrechtzaken? “Mensen procederen makkelijker tegen familieleden. Vroeger hield je de vuile was binnen. Ook zijn er meer samengestelde gezinnen. De nieuwe partner van een vader of moeder ligt vaak gevoelig. Kinderen denken soms: die moet vooral niets krijgen. Ze spreken soms denigrerend over ‘die scharrel’, terwijl hun vader of moeder en de nieuwe partner dan al tien of twintig jaar samen zijn. Er is ook in de media belangstelling voor het erfrecht. Denk bijvoorbeeld aan speciale televisieprogramma’s.”
Die diepere laag in jouw zaken, ga je daar als rechter naar op zoek? “Ja. Erfrechtkwesties draaien vaak ook om psychologie. Wat speelt er onderhuids? Je kunt niet alles goedmaken. Soms lukt het om partijen dichter bij elkaar te brengen, maar soms ook helemaal niet. Dan zeg ik: dit gaat niks worden. U wilt niks met elkaar te maken hebben. We gaan kijken hoe we snel knopen kunnen doorhakken. Een belang kan ook zijn dat ze elkaar nooit meer hoeven te zien. Dan is het klaar: afrekenen en verder.”
Een punt zetten om door te kunnen? “Dat is voor mij het belangrijkste. Het is juridisch complex werk, maar gaat altijd over mensen. Over familiebanden, herinneringen, emoties. Ik herinner me een zaak met drie zussen en een vakantiehuisje in Noorwegen. Beladen, met veel familiegeschiedenis. Eén zus wilde het graag houden, maar kon de anderen niet uitkopen. Uiteindelijk hebben we een creatieve oplossing bedacht. Dat zijn mooie momenten.”
Je krijgt ook vaker te maken met ontervingen. Hoe belanden die voor de rechter? “Een kind weet soms niet dat hij of zij is onterfd. Dan gaat het testament open en staat er: Ik onterf mijn dochter. Die shock kan enorm zijn. Ja, dat gebeurt echt. Dan heeft een zoon of dochter een paar dagen voor het overlijden nog nietsvermoedend aan het sterfbed gezeten. Het onterfde kind kan dan de legitieme portie opeisen. Dat kan een rechtszaak worden. Ik zeg dan: ik begrijp dat dit pijn doet, maar het staat wel in het testament.”
Wat wil je zeggen tegen ouders die hun kinderen willen onterven? “Onterf een kind niet zonder dat vooraf te bespreken. De verrassing die dat oplevert, is soms zo heftig dat het rouwproces erdoor wordt verstoord.”
Is de aanwezigheid van een testament altijd een recept voor een vlekkeloze erfenis? “Nee, helaas niet. Soms is het testament oud en past het niet meer bij de situatie. Dan moet de rechter uitleggen wat de bedoeling van erflater is geweest. Of erflater wist niet meer dat hij een testament had gemaakt. Het zogeheten ‘vergeten testament’. Ook komt het voor dat familieleden elkaar niet vertrouwen. Dan wordt er gezocht naar verdwenen geld. Mensen denken vaak: er moet meer zijn.”
Heb je na al die jaren een advies om situaties als deze te voorkomen? “Blijf in gesprek. Gun elkaar iets. Hoe hard het ook klinkt, het gaat om ‘gevonden geld’. Maar zo voelen mensen dat vaak niet.”
Je nadert het einde van je loopbaan als rechter. Voelen de erfrechtkwesties als een mooi slotakkoord? “Ja, het is een aparte tak van sport. Het is meer dan puur juridisch. De familieverhoudingen maken het juist zo interessant en raken me soms ook. Rechters moeten uiterlijk stoppen op 73-jarige leeftijd. Ik heb dus nog een kleine twee jaar te gaan. Dat vind ik jammer, want ik doe mijn werk met veel plezier. Het is bijna een roeping.”
