Op de rol: ‘Dankjewel meneer de rechter’

Als de veroordeelde een potje maakt van zijn werkstrafOnbetaalde arbeid die de strafrechter oplegt in plaats van een gevangenisstraf. Het werk wordt meestal verricht in ziekenhuizen, bejaardencentra, kinderboerderijen, sportclubs, gemeenten en dergelijke. bij de kringloopwinkel, dan kan de officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. de rechter vragen om de werkstraf om te zetten in een celstraf. (Twee uur werkstraf staat meestal gelijk aan één dag celstraf.) Dat heet vervangende hechtenis. Als de veroordeelde de bijzondere voorwaarden aan zijn laars lapt – hij vindt behandeling maar onzin, appt zijn ex terwijl dat niet mocht – dan kan de officier de rechtbank vragen om de voorwaardelijke werkstraf ten uitvoer te leggen. Dus: alle uren werken.

Reclassering

Vanmiddag buigt de Rotterdamse politierechterAlleensprekende rechter van de rechtbank in strafzaken die niet zo ingewikkeld zijn en waarin niet meer dan één jaar gevangenisstraf wordt geëist. zich over elf gevallen waarbij veroordeelden zich volgens het Openbaar MinisterieValt onder het ministerie van Justitie. Geeft leiding aan het opsporingsonderzoek van de politie en vervolgt de verdachten. niet aan de bijzondere voorwaarden hebben gehouden of de werkstraf niet (naar behoren) hebben uitgevoerd. Dat heeft het OM van de reclassering gehoord. Tijdens korte zittingen van gemiddeld twintig minuten beslist rechter Van den Heuvel vandaag wat er moet gebeuren: de cel in, werken, de proeftijd verlengen? Wat hij ook beslist: er is geen beroep mogelijk.

Gesprek 

Veel verdachten laten vanmiddag verstekNiet verschijnen van de gedaagde of de verdachte op de rechtszitting. gaan in de Rotterdamse rechtszaal (de rechter: ‘Zo komt van het goede gesprek ook niets terecht’), advocaten mogen niet spreken namens de verdachteIemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over "een redelijk vermoeden van schuld". Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld. omdat ze niet zijn gemachtigd (‘ik heb geen contact kunnen krijgen’) en ook de reclasseringInstelling die het herintreden in de maatschappij van veroordeelden wil bevorderen. Geeft ook voorlichting aan de rechter over de persoon van de verdachte. is er vaak niet (de rechter tegen officier van justitie Troost: ‘Ik hoop dat u daar intern melding van maakt.’) We laten een paar gevallen de revue passeren waarbij met wat improvisatiekunst tóch recht kon worden gedaan.

Kliniek

André (55)* is in december 2024 veroordeeld tot twaalf maanden cel voor diefstal, waarvan vier maanden voorwaardelijk. In februari 2025 werd hij weer veroordeeld en werd een gevangenisstraf van twee maanden toegewezen. Omdat André klinische behandeling weigert, zou hij van het OM de resterende twee maanden ook de cel in moeten. Punt is: niemand weet waar André uithangt. Hij heeft geen woon- of verblijfplaats. Zijn advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. mag niet voor hem spreken. Zijn toezichthouder is vertrokken bij Fivoor Reclassering. Hij heeft wel een nieuwe toezichthouder, maar die is er niet. ‘Dan gaan we bellen’, oppert politierechter Van den Heuvel. Zo gezegd, zo gedaan. De griffier krijgt de nieuwe toezichthouder te pakken, waarna de rechter haar beëdigt. ‘Ik heb hem in mijn agenda staan voor vrijdag. Ik heb het ook helemaal voorbereid. Het gaat toch om André? Ontzettend vervelend dat het zo loopt.’ De grote vraag is: lukt het om André in een kliniek te krijgen of niet. De toezichthouder: ‘Het loopt helemaal spaak met meneer. Hij heeft zorg nodig, maar die wil hij niet. Reclasseringstoezicht is heel lastig. Als meneer komt vast te zitten kan misschien wel hulp worden geboden.’ Politierechter Van den Heuvel weet genoeg: André gaat nog twee maanden achter slot en grendel. De reclassering heeft niets meer met hem te maken.

Reiskosten

Stanley (66)* is er vandaag ook niet bij. ‘Ik ben bang dat ik daar een beetje schuldig aan ben’, zegt zijn advocaat. Stanley heeft voor zware mishandeling een werkstraf van 95 uur en een gevangenisstraf van 43 dagen gekregen, waarvan 42 dagen voorwaardelijk. Met als bijzondere voorwaarde dat hij zich tijdens de proeftijdDe rechter kan iemand tot een voorwaardelijke straf veroordelen. De straf wordt dan niet uitgevoerd, mits de verdachte zich gedurende een bepaalde periode, de proeftijd, aan een aantal afspraken houdt en niet opnieuw in de fout gaat. Deze voorwaarden zijn door de rechter in zijn vonnis opgelegd. van twee jaar meldt bij de reclassering. En dat doet hij niet, aldus Leger des Heils Reclassering. ‘Hij zou liever die 42 dagen willen uitzitten’, aldus officier van justitie Troost. ‘Ik lees dat de reclassering zelfs de reiskosten voor meneer wil betalen en dat hij zich maar één keer in de maand hoeft te melden’, zegt de politierechter tegen de vertegenwoordiger van de reclassering. ‘We hebben drie gesprekken gevoerd. Meneer zei: “Ik heb geen zin in gedoe en ik zie het nut niet van toezicht.” Ik heb tegen hem gezegd: “Als je daarop wil terugkomen, dan kun je me bellen.”’

Auto

‘Ik ken Stanley al heel lang’, begint raadsmanAdvocaat. Stolk. ‘Hij vertelde mij: “Meneer Stolk, ik heb die straf al uitgezeten.” Ik had niet door dat het vandaag om de voorwaardelijke gevangenisstraf zou gaan. Als ik dat had geweten, dan had ik Stanley kunnen vragen: “Wat doe je liever: 42 dagen naar de gevangenis of één keer in de maand naar de reclassering? Denk er even over na.” Ik zou hem even kunnen bellen?’ Een goed idee, vindt de rechter, net als de officier van justitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht.. Stanley wordt gebeld en neemt op. Hij zit in de auto. ‘De rechter luistert mee’, zegt zijn raadsman. ‘Goeiedag meneer de rechter’, waarna de rechter snel Stanley’s personalia doorneemt. ‘U hoeft geen antwoord te geven op mijn vragen, het mag wel.’ Stanley: ‘Ik heb die werkstraf gedaan en ik dacht dat het daarmee ophield.’ ‘Maar er zat ook nog een voorwaardelijke gevangenisstraf van 42 dagen achter’, reageert de rechter. ‘Oh, dan had ik dat niet goed begrepen.’ De rechter: ‘Als u dat had geweten, was u hier dan wel geweest?’ ‘Natuurlijk’, antwoordt Stanley. ‘Ik heb meneer Stolk gebeld. We realiseerden ons niet dat het om die gevangenisstraf ging.’

Mazzel 

Stanley heeft de auto geparkeerd. Advocaat Stolk: ‘Je vertelde me net dat je best wel naar die afspraken met de reclassering wil.’ Stanley: ‘Dat doe ik liever dan zes weken zitten.’ ‘Ziet u dat zitten?’, vraagt de rechter aan de toezichthouder van de reclassering. Prima. ‘Stanley is heel gemotiveerd, dat kun je horen’, voegt raadsman Stolk eraan toe. Als Stanley zich weer bij de reclassering wil melden en de reclassering hem die kans wil geven, dan zal de officier van justitie daar geen stokje voor steken. Officier Troost: ‘U krijgt nog een kans.’ Raadsman Stolk: ‘De officier denkt met je mee, echt mazzel, hè?’ Stanley: ‘Ik begrijp het helemaal.’ ‘Nu de rechter nog, hè?’, grapt politierechter Van den Heuvel. Stanley: ‘Oh ja.’ De rechter wijst de vordering van het OM af. Stanley belandt niet in de cel, hij gaat naar de reclassering. Advocaat Stolk: ‘Dan mag je de rechter bedanken.’ Stanley: ‘Dankjewel meneer de rechter.’ De rechter: ‘Graag gedaan.’

Brieven

Herman (44)* uit Ouddorp ten slotte komt met een grote grijns de rechtszaal binnen. Hij is in april 2025 veroordeeld tot een voorwaardelijke werkstraf van 80 uur voor dwang, mishandeling en vernieling en het overtreden van een gedragsaanwijzing. Maar dat niet alleen: hij diende zich ook te melden bij de reclassering en moest zich opgeven voor een ambulante behandeling. En dat heeft hij niet gedaan. En dus zou hij die 80 uur moeten werken. ‘We hebben drie brieven verstuurd, ik heb sms’jes gestuurd. We hebben in juni één keer met elkaar gesproken, daarna niet meer’, zegt de vertegenwoordiger van de reclassering. Hoe kan dat? Herman: ‘Ik woon in een appartementencomplex met vier brievenbussen naast elkaar. Ik heb nooit wat ontvangen, eerlijk waar. Ik ben heel druk, dat zeg ik erbij, maar telefonisch ben ik altijd bereikbaar. Maar we zijn eruit hoor, we hebben elkaar net gesproken.’ Hermans raadsman: ‘Ik was verbaasd over de vordering van het OM en heb onmiddellijk contact met mijn cliënt gezocht. Ik kreeg hem meteen aan de telefoon. Het enige wat ik kan bedenken is dat zijn telefoon lang in beslagInbeslagneming van voorwerpen waarmee strafbare feiten zijn gepleegd, bijvoorbeeld omdat ze nodig zijn voor het bewijs of omdat ze gevaarlijk zijn (drugs, wapens), of om de criminele winsten af te romen (geld, auto’s, huizen, jachten). Dit beslag geschiedt in opdracht van de officier van justitie. genomen is geweest. De afspraak is net op de gang gemaakt; mijn cliënt gaat volgende week dinsdag langs bij de reclassering.’ ‘Dus u bent bereid om zich te houden aan de meldplicht en een ambulante behandeling als de reclassering dat nodig mocht vinden?’, vraagt de rechter. ‘Natuurlijk.’ De reclassering werkt graag mee. ‘En wie ben ik om daartegenin te gaan?’, reageert de officier van justitie. En advocaat Timers? ‘Ik heb mijn telefoonnummer ook maar even gegeven.’ De politierechter besluit: ‘Ik ga hier uiteraard niet anders over denken. Ik wijs de vordering af. Ik ben blij dat u voortvarend met elkaar aan de slag bent gegaan.’

* Dit zijn niet hun eigen namen.

Lees hier meer Op de rol-verhalen