Getuige in een strafzaak

U heeft een brief gekregen met daarin een oproep aan u om te getuigen. Als getuige in een rechtszaak legt u een verklaring af over wat u heeft gezien en/of gehoord. Er staat in de brief wanneer en waar u dit moet doen, waarover u vragen krijgt die u moet beantwoorden en wat er gebeurt als u niet komt.

U kunt de oproep hebben gekregen van:

• de rechter-commissaris als het vooronderzoek nog loopt
• de officier van justitie als de strafzaak in behandeling is bij de strafrechter
• een gerechtshofGerecht dat zaken in hoger beroep behandelt. Nederland kent vier gerechtshoven. in geval van hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter.

Deze oproep kan op verzoek van de verdachteIemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over "een redelijk vermoeden van schuld". Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld. zijn.

Belangrijk om te weten:

• U bent in principe verplicht om te komen.
• is het getuigenverhoor op uw werkdag? Uw werkgever moet het u mogelijk maken om te komen.
• Kunt u niet komen vanwege bijvoorbeeld ziekte? Dan moet u dit vooraf laten weten aan de rechter (of partij) van wie u de oproep heeft gekregen.

Laat u niets horen en komt u niet naar de rechter-commissaris of de zitting? Dan kan de politie worden ingeschakeld om u naar de rechter-commissaris of de zitting te brengen. Als het noodzakelijk is voor het onderzoek, kan het soms zijn dat u vastgehouden wordt (gijzelen).

Roept de politie u op? Dan bent u niet verplicht om te getuigen. Lees meer over deze oproep op politie.nl- U verlaat Rechtspraak.nl.

Als voorbereiding op het getuigen kunt u vragen stellen aan de officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. of de rechter. De rechter beslist uiteindelijk over de vragen die u stelt. U (of uw advocaat) mag vragen of:

• de zitting achter gesloten deuren kan plaatsvinden (als die in principe openbaar is)
• de verdachte niet in de rechtszaal is als u uw verklaring aflegt (de rechter moet de verdachte wel informeren over wat u heeft verteld)
• u bij een rechtbankRechtsprekend orgaan dat in eerste aanleg oordeelt over zaken zoals echtscheidingen, misdrijven, geldvorderingen, en de meeste bestuursrechtelijke geschillen. Ook wordt met het begrip rechtbank het gebouw aangeduid waarin de rechtbank zetelt. in uw buurt de verklaring mag afleggen als de locatie in de oproep ver weg is
• uw advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. aanwezig mag zijn als u getuigt
• er een tolk aanwezig is als u de Nederlandse taal niet (voldoende) begrijpt (doet u dit niet, dan kunt u mogelijk niet getuigen en moet u een keer terugkomen)
• u niet hoeft te komen of niet tijdens de zitting hoeft te getuigen, omdat u kwetsbaar bent (als slachtoffer of minderjarige, of u bent bedreigd), uw gezondheid ernstig in gevaar kan komen of u een persoonlijke reden heeft
• u anoniem mag getuigen (als de rechter-commissaris u heeft aangemerkt als bedreigde getuige- U verlaat Rechtspraak.nl)
• u iemand mag meenemen als u gaat getuigen

Spreekrecht

Bent u slachtoffer in de zaak? Bij bepaalde misdrijven heeft u ook spreekrecht. Dit betekent dat u tijdens de zitting mag vertellen wat het strafbare feit met u heeft gedaan. Dit is iets anders dan als getuige vertellen wat u heeft gezien en gehoord.

U moet de vragen naar waarheid beantwoorden. Bent u 16 jaar of ouder, dan vraagt de rechter u om de eed of beloftePlechtige verklaring van een getuige op de zitting dat hij de waarheid zal spreken. Hij is dit verplicht. Als hij opzettelijk een valse verklaring aflegt, maakt hij zich schuldig aan meineed. af te leggen. Getuigen jonger dan 16 jaar hoeven geen eed of belofte af te leggen, wel worden zij aangespoord om de waarheid te vertellen.

Met de eed of belofteVerplichte verklaring van een getuige op de zitting dat hij de waarheid zal spreken. Wie opzettelijk een valse verklaring aflegt, maakt zich schuldig aan meineed. belooft u de waarheid te vertellen. U mag zelf kiezen voor de eed of de belofte:

• Als u gelovig bent, kunt ervoor kiezen de eed af te leggen. U zegt dan: Zo waarlijk helpe mij God/Allah almachtig.
• Bent u niet gelovig, dan legt u de belofte af. U zegt dan: Dat beloof ik.

In sommige gevallen mag u weigeren antwoord te geven vanwege zogenoemd verschoningsrechtHet recht dat een getuige op grond van zijn familierelatie met de verdachte of op grond van zijn beroep heeft om vragen van de rechter onbeantwoord te laten. Een getuige mag zich ook verschonen van het geven van een antwoord als hij zichzelf daardoor zou belasten.. Bijvoorbeeld als u:

• echtgenoot/echtgenote of familie van een betrokken partij in de rechtszaak bent en/of
• door het afleggen van de verklaring strafbare feiten moet bekennen waarvoor u of een familielid kan worden vervolgd en/of
• een beroepsgeheim heeft omdat u bijvoorbeeld arts of belastinginspecteur bent

Beslist de rechter dat u de vraag toch moet beantwoorden en weigert u dit? Dan loopt u het risico te worden opgesloten in een huis van bewaringGebouw waar verdachten zitten die nog niet zijn voorgekomen en die in voorlopige hechtenis zitten. Ook bestemd voor personen die een licht vergrijp hebben begaan en daarvoor een hechtenisstraf kregen en voor passanten die wachten op een plek in een tbs-kliniek.. Dit heet het gijzelen van getuigen. De rechter bepaalt daarna wanneer u opnieuw gehoord wordt.

U kunt op verschillende momenten in een strafzaak getuigen. Wanneer bent u getuige?

Getuige in het vooronderzoek

1. In principe gaat u naar een speciaal voor verhoren bedoelde (besloten) ruimte in de rechtbank, niet naar de rechtszaal zelf.
2. U legt eventueel de eed of belofte af (als u 16 jaar of ouder bent). Hiermee belooft u de waarheid te vertellen. Spreekt u met opzet niet de waarheid, dan maakt u zich schuldig aan meineedValse eed. Getuigen die opzettelijk niet de waarheid spreken bij de rechter, maken zich schuldig aan meineed.. Dit is strafbaar.
3. De rechter-commissaris en ook de advocaat van de verdachte mogen u vragen wat u heeft gezien en/of gehoord. Is de verdachte erbij, dan wordt dit met u besproken. In sommige gevallen mag u weigeren antwoord te geven vanwege zogenoemd verschoningsrecht.
4. De griffierPersoon die de rechter op de zitting ondersteunt en een verslag maakt van de zitting. maakt een schriftelijk verslag en leest dit aan u voor.
5. De rechter-commissaris vraagt of u het met de inhoud eens bent en u de verklaring ondertekent.
6. Het kan zijn dat u daarna ook een oproep krijgt om op de zitting als getuige op te treden.

Getuige tijdens de zitting

1. U moet zich bij binnenkomst in de rechtbank melden bij de bode. Daarna gaat u naar de wachtruimte of de hal. Daar wacht u totdat de bode u ophaalt. Zodra het uw beurt is om te getuigen, neemt hij u mee naar de rechtszaal (de rechter hoort elke getuige apart).
2. De rechter vraagt naar uw naam, geboortedatum, beroep en woonplaats.
3. U vertelt of u de verdachte kent en hoe, wat uw relatie met de verdachte is.
4. U legt de eed of belofte af (als u 16 jaar of ouder bent). Hiermee belooft u de waarheid te vertellen. Spreekt u met opzet niet de waarheid, dan maakt u zich schuldig aan meineed. Dit is strafbaar.
5. De rechter vraagt wat u als getuige heeft gezien en/of gehoord (de feiten, niet uw mening erover). In sommige gevallen mag u weigeren antwoord te geven vanwege zogenoemd verschoningsrecht. Als u iets niet meer precies weet, dan zegt u dat. Na de rechter kunnen de verdachte, de advocaat en de officier van justitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht. u vragen stellen.
   Had u voorafgaand aan de zitting al een getuigenverklaring afgelegd, dan kunnen de rechter en partijen u vragen bepaalde punten toe te lichten.
6. De griffier maakt aantekeningen van wordt gezegd.
7. Heeft u uw verklaring afgelegd, dan mag u de rechtszaal uitgaan of tussen het publiek gaan zitten als het een openbare zitting is.

Getuige na de zitting

Het kan zijn dat tijdens de zitting de noodzaak duidelijk wordt om getuigen te horen en u daarna een oproep krijgt. U legt bij de rechter-commissaris de getuigenverklaring af en daarna is er een nieuwe zitting.

Getuigen in een hoger beroep

Het kan zijn dat u pas tijdens het hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een rechter. gevraagd wordt te getuigen.

Heeft u eerder in de zaak al getuigd en herinnert u zich niet meer precies wat u toen heeft verklaard? U kunt dit tegen de rechter-commissaris of de rechter zeggen.

U mag een vergoeding vragen voor de tijd die u kwijt bent, reiskosten en eventuele extra noodzakelijke kosten voor het getuigen. Gebruik hiervoor het declaratieformulier getuigen/deskundigen (pdf, 220 KB). Neem voor meer informatie contact op met de rechtbank waar u als getuige bent geweest.

Kreeg u het verzoek om te getuigen van de verdachte en niet van de officier van justitie, neem dan contact op met de advocaat van de verdachte voor een kostenvergoeding.