De zaak
Greenpeace vindt dat de Staat te weinig doet tegen de uitstoot van stikstof en de kwetsbare natuur onvoldoende beschermt. De Staat zegt dat maatregelen worden genomen en dat de politiek beleid maakt, niet de rechter.
Greenpeace
De Staat beschermt de kwetsbare natuur onvoldoende tegen de uitstoot van stikstof. In veel zogeheten Natura 2000-gebieden gaat de natuur al jaren achteruit. Dit leidt tot verlies van biodiversiteit en verslechtering van ecosystemen. Wetenschappelijk onderzoek laat ook zien dat sommige natuurtypen op korte termijn bescherming nodig hebben. Gebeurt dat niet, dan raken ze onherstelbaar beschadigd.
Volgens Europese regels (neergelegd in artikel 6 van de Habitatrichtlijn) moet de Staat voorkomen dat de natuur verslechtert en actief werken aan herstel. De Staat heeft evenwel geen effectief stikstofreductiebeleid opgesteld dat hierop is gericht. De wettelijke stikstofdoelen (40 procent in 2025 en minimaal 50 procent in 2030) zullen daarom zeker niet worden gehaald. Omdat de Staat zich niet aan zijn zorgplicht houdt, zou de rechtbank moeten beslissen dat hij onrechtmatig handelt en hem, op straffe van een dwangsom, moeten verplichten om de stikstofneerslag op de Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarden (KDW) te brengen.
De Staat
Het is aan de politiek en niet aan de rechter om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de stikstofproblemen in de kwetsbare natuurgebieden aan te pakken. Het beleid is erop gericht om de wettelijke reductiedoelen te halen, maar daarbij moet wel een complexe afweging worden gemaakt van ecologische, economische, sociale en regionale belangen.
Er zijn trouwens al veel maatregelen genomen om de stikstofuitstoot terug te dringen, zoals beëindigingsregelingen voor veehouderijen, snelheidsverlagingen voor het verkeer en subsidieregelingen. Daarnaast worden nieuwe maatregelen voorbereid en wordt gewerkt aan een structurele aanpak, onder meer via het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering 2022-2035.
Doelen kunnen niet van vandaag op morgen worden gerealiseerd. De stikstofaanpak vereist een langjarige en integrale aanpak, mede vanwege internationale invloeden en de complexiteit van stikstofuitstoot. Omdat wordt gewerkt aan stikstofreductie en herstel van de kwetsbare natuur, kan de rechtbank niet zeggen dat de Staat onrechtmatig handelt.
De rechtbank Den Haag
De Staat handelt onrechtmatig door de verslechtering van de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden niet tijdig te stoppen. De Europese Habitatrichtlijn verplicht de Staat om verslechtering te voorkomen en ervoor te zorgen dat de natuur in een goede staat komt. De Staat heeft onvoldoende maatregelen genomen om verslechtering tegen te gaan. Uit verschillende rapporten blijkt dat de aanpak op het moment van de uitspraak onvoldoende is en dat de wettelijke doelen voor 2025 sowieso niet, en voor 2030 waarschijnlijk ook niet, worden gehaald. Daarmee voldoet de Staat niet aan zijn verplichtingen.
De zogeheten gevorderde verklaring voor recht wordt daarom gedeeltelijk toegewezen. De rechtbank beveelt de Staat om het wettelijke doel voor 2030 te halen: 50 procent van de stikstofgevoelige natuur moet uiterlijk eind 2030 onder de kritische depositiewaarden zijn gebracht. Daarbij moet de Staat prioriteit geven aan de kwetsbaarste natuur. Als de Staat dit niet haalt, wordt een dwangsom van tien miljoen euro opgelegd.