‘Stop met het verdacht maken van de rechter’

Rechtspraak roept politiek op verantwoordelijkheid te nemen voor eigen wetgeving

Politici moeten hun verantwoordelijkheid nemen en niet wijzen naar de rechter als wetten niet de gewenste uitkomst hebben in de rechtszaal. Dit zegt Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, vandaag in zijn nieuwjaartoespraak. Naves: ‘Hoewel het misschien politiek beter uitkomt om te doen alsof het wel zo is: rechters schudden geen regels lukraak uit hun mouw. Rechters passen het recht toe zoals is vastgesteld door de wetgever en toetsen aan internationale verdragen zoals deze zijn omarmd door het parlement. Regels waar óók de overheid zich aan moet houden.’

Dikastocratie

Henk Naves, voorzitter Raad voor de rechtspraak

Het afgelopen jaar nam de rechter een aantal veelbesproken beslissingen, bijvoorbeeld de uitspraak van de Raad van State over het Nederlandse stikstofbeleid en de (in hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter. teruggedraaide) beslissing van de Haagse rechtbank en gerechtshof over de inspanningsverplichting die de overheid heeft om de Nederlandse kinderen van Syriëgangers naar Nederland te halen. Ook was er veel maatschappelijke aandacht voor de klimaatzaak Urgenda waarin de rechter bepaalde dat Nederland meer moet doen tegen de uitstoot van broeikasgassen. Naar aanleiding hiervan stelde de Tweede KamerOnderdeel van een rechterlijk college, zoals een strafkamer, belastingkamer, vreemdelingenkamer of militaire kamer. Zie ook: Enkelvoudige kamer en Meervoudige kamer. een werkgroep in om de ‘toenemende invloed’ van rechters in de trias politica, de zogenaamde dikastocratie, te onderzoeken.

Evenwicht

De voorzitter van de Raad benadrukt dat hij er geen moeite mee heeft als een individuele politicus of politiek partij de rechter naar voren schuift als boeman. Waar hij zich wél aan stoort is het gebrek aan stevig politiek tegengeluid als de rechter stelselmatig verdacht wordt gemaakt. Naves: ‘Op een enkeling na zwijgt men en stemt zo toe. Sterker nog, de beschuldiging van de rechter wordt omarmd door een heuse parlementaire werkgroep die onderzoek doet naar de ‘rechtersstaat’. En dan komen we op het punt dat het evenwicht binnen de trias wankelt.’

Respect

Naves beaamt dat het gaat om uitspraken met grote impact op de samenleving waarbij het oordeel van de rechter onder een vergrootglas ligt. ‘Ondanks soms forse maatschappelijke en politieke druk houden rechters het hoofd koel en komen tot een onafhankelijk, professioneel oordeel. Dat zou respect moeten oogsten, geen verdachtmakingen. Het zou de politiek sieren in de spiegel te kijken na een onwelgevallige uitspraak van de rechter. Stop met het verschuilen achter ónze toga en neem verantwoordelijkheid voor wetgeving en besluitvorming die kennelijk tekortschiet. ’

Extra beveiligde rechtbanken

In de traditionele nieuwjaarstoepspraak blikte Naves ook terug op het afgelopen jaar. Hij stond daarbij nadrukkelijk stil bij de gewelddadige dood van advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. en rechter-plaatsvervanger Derk Wiersum. Naves: ‘De zogenoemde ‘beroepsgroep democratische rechtsorde’ wordt sinds die dag in september noodgedwongen intensiever beschermd door de overheid. De nieuwe realiteit stelt ons voor allerlei vragen. Hoe gaan we vanaf nu om met rechtszaken waarbij sprake is van serieuze dreiging?’

Om zware rechtszaken te kunnen blijven faciliteren is het volgens Naves noodzakelijk dat er een veel meer zittingscapaciteit bij extra beveiligde rechtbanken komt. Naves: ‘De Bunker in Amsterdam en het Justitieel Complex Schiphol zitten vol.’

Zie ook: ‘Meer zittingscapaciteit bij extra beveiligde rechtbank noodzakelijk’