Straffen en maatregelen

Een rechter zoekt altijd naar een passende straf en houdt daarbij rekening met verschillende omstandigheden. Ook gelden er maximumstraffen en andere wettelijke regels waaraan de rechter zich moet houden.

Welke straf de rechter geeft, hangt af van:

• wat het strafbare feit is
• de omstandigheden waaronder het strafbare feit is gepleegd
• de persoonlijke omstandigheden van de dader(Mede)pleger van een strafbaar feit of degene die het feit heeft uitgelokt.
• de gevolgen van het strafbare feit voor het slachtoffer;

Een rechter kan voor het bepalen van een straf ook gebruik maken van oriëntatiepunten. Het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) van de Rechtspraak heeft die opgesteld als houvast voor rechters, ze zijn niet verplicht zich eraan te houden.

Een straf kan als doel hebben:

• vergelding. Tegenover het gepleegde strafbare feit staat een straf die in verhouding is tot de ernst van het feit en die de dader treft in een belang dat hem dierbaar is, bijvoorbeeld zijn vrijheid of geld;
• voorkomen dat een dader nog een keer in de fout gaat. De rechter legt daarvoor de meest passende straf en/of maatregelEen maatregel kan worden opgelegd na het begaan van een strafbaar feit. Er kunnen maatregelen worden opgelegd in plaats van een straf of naast een straf. Voorbeelden zijn: terbeschikkingstelling (tbs), plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel, onttrekking van voorwerpen aan het verkeer. op. Bijvoorbeeld een straf met de voorwaarde om af te kicken van drugs. Door herhaling te voorkomen, wordt de samenleving ook beschermd;
• andere mensen in Nederland afschrikken. Doordat zij zien welke straf erop kan volgen, wordt hopelijk voorkomen dat zij eenzelfde fout maken;
• helpen en opvoeden (in geval van jeugdstrafrechtStrafrecht voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar. Kinderen jonger dan 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd. Bij het jeugdstrafrecht vinden zittingen achter gesloten deuren plaats. De leeftijdsgrenzen kunnen variëren. 16- en 17-jarigen kunnen volgens de regels van het volwassenenstrafrecht worden berecht als de ernst van het delict, hun persoonlijkheid of de omstandigheden waaronder het feit is begaan daar aanleiding voor geeft. Jongeren van 18 tot 23 jaar kunnen op grond van hun persoonlijkheid volgens de regels van het jeugdstrafrecht berecht worden. De rechter bepaalt welk recht van toepassing is.), bijvoorbeeld met een werk- of leerstraf.
  

Een verdachteIemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over "een redelijk vermoeden van schuld". Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld. van 18 jaar of ouder zit in voorlopige hechtenisVerzamelnaam voor de begrippen bewaring, gevangenhouding en gevangenneming. in een huis van bewaring totdat de rechter uitspraak doet. De belangrijkste straffen die een rechter aan een volwassene kan opleggen, zijn een boete, een taakstraf, hechtenis en/of gevangenisstraf.

Geldboete of taakstraf

Voor sommige overtredingen en lichtere misdrijven kan de politie, een opsporingsambtenaar, een officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. (van het Openbaar Ministerie) of een kantonrechter een geldboete of een taakstraf opleggen. Bijvoorbeeld voor verkeerd parkeren, door rood licht rijden, zonder licht rijden, wildplassen en vandalisme.

Hechtenis of gevangenisstraf

De politierechterAlleensprekende rechter van de rechtbank in strafzaken die niet zo ingewikkeld zijn en waarin niet meer dan één jaar gevangenisstraf wordt geëist. of meervoudige kamerEen kamer van een gerecht, bestaande uit ten minste drie rechters. De meervoudige kamer beslist over zware of ingewikkelde zaken. In hoger beroep worden de zaken veelal door een meervoudige kamer behandeld. mag naast een boete of een taakstraf ook een straf opleggen waarbij iemand zijn vrijheid kwijtraakt. Voor een lichter strafbaar feit en daardoor relatief korte straf tot ongeveer een jaar is dat in een huis van bewaringGebouw waar verdachten zitten die nog niet zijn voorgekomen en die in voorlopige hechtenis zitten. Ook bestemd voor personen die een licht vergrijp hebben begaan en daarvoor een hechtenisstraf kregen en voor passanten die wachten op een plek in een tbs-kliniek.. Voor een misdrijf is dat in een gevangenis, waar de veroordeelde langere tijd zit en de voorzieningen wat uitgebreider zijn. Er is bijvoorbeeld dagbesteding en meer begeleiding gericht op terugkeer in de maatschappij. Denk bij een misdrijf aan mishandeling, een zedenmisdrijf zoals ontucht of verkrachting, diefstal, oplichting, een economisch delict, drugshandel, moord of doodslag.

De kantonrechterDe kantonrechter behandelt zowel civiele zaken als strafzaken. Het is een alleensprekende rechter die zaken als overtredingen uit het strafrecht, arbeidszaken, huurzaken en zaken onder de € 25.000,- behandelt. Vroeger was het kantongerecht een apart gerecht naast de rechtbanken, gerechtshoven en de Hoge Raad. De kantongerechten zijn opgegaan in de rechtbanken. De term 'kantonrechter' is blijven bestaan. kan voor herhaling van een overtreding hechtenis opleggen. De veroordeelde zit de straf dan niet uit in een gevangenis, maar in een huis van bewaring.

Bijkomende straf

De rechter kan u naast of in plaats van een hoofdstraf ook een bijkomende straf opleggen. Die heeft meestal iets te maken met het gepleegde strafbare feit. Bijvoorbeeld:

• ontzetting uit een bepaald recht (zoals de ontzegging van de rijbevoegdheid);
• ontnemen van kiesrecht, of het recht uw beroep uit te oefenen;
• verbeurdverklaring (ontneming en verkoop) van een in beslagInbeslagneming van voorwerpen waarmee strafbare feiten zijn gepleegd, bijvoorbeeld omdat ze nodig zijn voor het bewijs of omdat ze gevaarlijk zijn (drugs, wapens), of om de criminele winsten af te romen (geld, auto’s, huizen, jachten). Dit beslag geschiedt in opdracht van de officier van justitie. genomen voorwerp;
• het in beslagnemen van voorwerpen die te maken hebben met het misdrijfZwaar strafrechtelijk vergrijp. De strafwetgeving onderscheidt overtredingen en misdrijven. Overtredingen worden in de regel in eerste aanleg berecht door de kantonrechter, misdrijven door de afdeling strafrecht van de rechtbank. dat u hebt gepleegd (zoals wapens of drugs);
• openbaarmaking van het vonnisEen uitspraak in een procedure die begint met een dagvaarding..

Maatregelen kunnen opgelegd worden met als doel de oude toestand te herstellen. Een doel kan ook het beschermen van de maatschappij zijn. Voorbeelden van maatregelen voor volwassenen die zijn veroordeeld:

• afname van een gevaarlijk voorwerp dat te maken heeft met een overtredingLicht strafrechtelijk vergrijp. De strafwetgeving onderscheidt overtredingen en misdrijven. Overtredingen worden in de regel berecht door de sector kanton van de rechtbank, misdrijven door de strafsector van de rechtbank. of misdrijf (onttrekking van voorwerpen aan het verkeer);
• plaatsing in een zogenoemde inrichting voor stelselmatige daders (om.nl), afgekort isd;
  
• terbeschikkingstelling, afgekort tbs;
  
• verplichte betaling van het door een misdrijf verkregen geld aan de staat (ontneming wederrechtelijkIn strijd met het recht. verkregen voordeel) of aan de benadeelde (via de staat) als schadevergoeding.

Kinderen tussen de 12 en 18 jaar kunnen volgens het jeugdstrafrecht de volgende straf of maatregel krijgen.

Straf:

• leerstrafHet verplicht volgen van een cursus of training als straf voor jeugdigen, met de bedoeling er iets van op te steken.: verplicht een cursus of training volgen om het onderliggende probleem aan te pakken, bijvoorbeeld een verslaving of gedragsprobleem;
• taakstrafWerkstraf: verplicht onbetaald werk doen dat zoveel mogelijk aansluit bij het misdrijf, bijvoorbeeld graffiti verwijderen in geval van graffiti spuiten;
• geldboete;
• gevangenisstraf.

Maatregel:

• plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (soort jeugd-tbs);
• maatregel om het gedrag te beïnvloeden;
• het betalen van een schadevergoeding aan de staat voor de benadeelde (schadevergoedingsmaatregel).

De rechter kan een straf of maatregel voorwaardelijk opleggen met een proeftijdDe rechter kan iemand tot een voorwaardelijke straf veroordelen. De straf wordt dan niet uitgevoerd, mits de verdachte zich gedurende een bepaalde periode, de proeftijd, aan een aantal afspraken houdt en niet opnieuw in de fout gaat. Deze voorwaarden zijn door de rechter in zijn vonnis opgelegd. van meestal maximaal 3 jaar. Daarbij kan er een bijzondere voorwaarde gelden. De veroordeelde moet zich bijvoorbeeld op bepaalde tijdstippen melden bij de reclasseringInstelling die het herintreden in de maatschappij van veroordeelden wil bevorderen. Geeft ook voorlichting aan de rechter over de persoon van de verdachte.. De straf of maatregel wordt dan in principe niet uitgevoerd.

Pleegt de veroordeelde in de proeftijd opnieuw een strafbaar feit? Of overtreedt hij een bijzondere voorwaarde? Dan kan de officier van justitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht. bij de rechter eisen de voorwaardelijke strafStraf die pas uitgevoerd wordt als de veroordeelde zich niet aan bepaalde voorwaarden houdt. Als voorwaarde geldt altijd dat de veroordeelde zich niet binnen de proeftijd opnieuw aan een strafbaar feit schuldig maakt. De proeftijd bedraagt in de meeste gevallen maximaal drie jaar. Als bijzondere voorwaarde kan bijvoorbeeld worden opgelegd dat de veroordeelde zich op bepaalde tijdstippen meldt bij de reclassering. Als de veroordeelde de opgelegde voorwaarden niet nakomt, kan de officier van justitie bij de rechter eisen dat de voorwaardelijk opgelegde straf alsnog ten uitvoer wordt gelegd. of maatregel om te zetten in een onvoorwaardelijke strafStraf die daadwerkelijk uitgevoerd wordt. of maatregel. De straf of maatregel wordt dan alsnog uitgevoerd.

Een strafbladVermelding in het strafregister dat aantekeningen bevat over de keren dat iemand in het verleden verdacht werd van strafbare feiten (met name misdrijven) en over de afloop daarvan (sepot, vrijspraak, veroordeling). heet officieel ‘uittreksel justitiële documentatie’. Iemand met een strafblad staat geregistreerd bij Justitie. Iedereen vanaf 12 jaar die een misdrijf pleegt, krijgt een (aantekening op een) strafblad. Ook bij sommige overtredingen krijgt iemand een strafblad.

Kinderen jonger dan 12 jaar mogen niet strafrechtelijk vervolgd worden en er mag geen straf opgelegd worden. De politie mag hen wel fouilleren en op het politiebureau verhoren. Ook kan er een kinderbeschermingsmaatregelMaatregel uitgesproken door de kinderrechter, ter bescherming van het kind. opgelegd worden, bijvoorbeeld een ondertoezichtstelling.

Iemand die het niet eens is met de uitspraak van de rechter in een strafzaak, kan meestal in hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter. gaan bij een gerechtshof.