Hoe komt een rechter tot een uitspraak?

In de GrondwetIn de Grondwet staan de grondrechten en plichten van alle Nederlanders. De Grondwet regelt ook de bevoegdheden van het parlement, de ministers en Koning. Ook staat in de Grondwet hoe wetten worden gemaakt en hoe de rechtspraak werkt. staan de belangrijkste rechten en plichten van particulieren, organisaties en de overheid. Bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting. In de Grondwet staat ook wat de taken zijn van de centrale overheid, de provincies en gemeenten.

De rechter past de Nederlandse wet toe in de rechtszaal. De meeste wetten worden gemaakt door regering en parlement. Ook provincies en gemeenten maken regels (verordeningen) waaraan iedereen zich moet houden.

De Nederlandse rechter toetst aan internationale verdragen. Als een land een internationaal verdrag ondertekent, moet het de eigen wet aanpassen aan deze internationale afspraak. Als er een tegenstrijdigheid is tussen een nationale wet en een internationale afspraak, gaat het internationale verdrag voor. Dat staat in de Grondwet. Het Kinderrechtenverdrag is een voorbeeld van een internationaal verdrag.

Niet al het recht staat in de wet. De rechter houdt ook rekening met jurisprudentieGeheel van uitspraken van rechters. De jurisprudentie vormt een richtlijn voor de rechtspraak in latere, soortgelijke gevallen.. Dat zijn uitspraken die eerder zijn gedaan in vergelijkbare zaken. De rechter kan deze uitspraken gebruiken als richtlijn, maar hij kan er ook van afwijken.

De rechter heeft een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid. Hij draagt bij aan het vertrouwen in de samenleving. En hij neemt beslissingen die diep ingrijpen in levens, bijvoorbeeld door het opleggen van gevangenisstraf.

In een rechtszaak leggen partijen een conflict voor aan de rechter. De rechter beslist in hun conflict. Zijn de partijen het niet eens met het vonnisEen uitspraak in een procedure die begint met een dagvaarding. van de rechter, dan kunnen ze in hoger beroepHet opnieuw behandelen van een zaak door een hogere rechter. gaan.

Iedereen heeft recht op onpartijdige rechtspraak. Als één van de partijen in een rechtszaak de indruk heeft dat de rechter vooringenomen is, kan hij verzoeken om de rechter te laten vervangen door een andere rechter. Dit heet een wrakingsverzoek.

Een strafrechter zoekt altijd naar een passende straf. Hij kijkt daarbij naar feiten en omstandigheden, maar ook naar het doel van de straf. Zoals vergelding, afschrikking, voorkomen van herhaling en beschermen van de samenleving.