Uitgangspunten voor het spreekrecht
Uitgangspunten voor de uitoefening van spreekrecht in het strafproces (pdf, 120 KB)
Deze uitgangspunten voor het spreekrecht zijn een praktische aanvulling op de wettelijke regels over het spreekrecht (artikel 51e van het Wetboek van Strafvordering (overheid.nl)). Ze geven richting aan de manier waarop het spreekrecht in de praktijk wordt toegepast. Deze richtlijnen bieden houvast voor professionals die met het spreekrecht te maken hebben. Ook helpen ze verdachten en slachtoffers bij een goede voorbereiding op de zitting. De uitgangspunten zijn niet bindend of volledig. Er is altijd ruimte voor maatwerk, afhankelijk van de zaak.
De uitgangspunten zijn opgesteld na evaluatie (wodc.nl) van het onbelemmerd spreekrecht (officielebekendmakingen.nl) , dat in 2016 werd ingevoerd. Het onderzoek toonde aan dat er verschillen zijn in de uitvoering van het spreekrecht. Deze verschillen kunnen soms gerechtvaardigd zijn door de specifieke kenmerken van de zaak, maar soms is dat niet het geval. Voor die situaties zijn uitgangspunten opgesteld om uniformiteit in de uitoefening van het spreekrecht te bevorderen.
Let op: De uitgangspunten gelden niet voor het beperkte spreekrecht bij tbs- en pij-(verlengings)zittingen zoals bedoeld in de Wet uitbreiding slachtofferrechten (officielebekendmakingen.nl) .
Toelichting op de gebruikte termen
De rechter
Wanneer in deze uitgangspunten ‘de rechter’ wordt genoemd, wordt hier de politierechterAlleensprekende rechter van de rechtbank in strafzaken die niet zo ingewikkeld zijn en waarin niet meer dan één jaar gevangenisstraf wordt geëist., kinderrechter, voorzitter van de meervoudige kamerEen kamer van een gerecht, bestaande uit ten minste drie rechters. De meervoudige kamer beslist over zware of ingewikkelde zaken. In hoger beroep worden de zaken veelal door een meervoudige kamer behandeld. of raadsheer mee bedoeld.
De spreekgerechtigde
Dit is het slachtoffer of de nabestaande, of diens gemachtigdeIemand die als vertegenwoordiger namens een partij optreedt in de procedure..
De uitgangspunten voor de uitoefening van het spreekrecht
1. De rechter voert regie over het spreekrecht
De rechter bepaalt wanneer de spreekgerechtigde het woord krijgt. Dit gebeurt bij het begin van het onderzoek ter terechtzitting, of zo nodig al daarvoor. Ook bepaalt de rechter hoeveel tijd er beschikbaar is voor het spreekrecht. Die tijd moet in verhouding staan tot de aard ernst van de zaak, en de tijd die voor de zitting is gereserveerd.
2. De gerechten dragen zorg voor een geschikte plek
De gerechten zorgen voor het inrichten van een geschikte plaats in de zittingszaal voor het uitoefenen van het spreekrecht. Dit is in elk geval niet de plaats van de rechter, de officier van justitieEen officier van justitie is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in de rechtszaal. De officier van justitie is verantwoordelijk voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. De officier beslist of iemand voor de rechter moet komen en eist een straf als de verdachte schuldig is. of recht tegenover de verdachte.
3. Het woord richten tot de rechter
De spreekgerechtigde richt het woord tot de rechter.
4. Ingrijpen bij kwetsende of beledigende uitlatingen
De rechter kan ingrijpen als de spreekgerechtigde zich kwetsend of beledigend uitlaat.
5. Eén keer spreken
De spreekgerechtigde kan één keer tijdens het onderzoek ter terechtzitting het spreekrecht uitoefenen, na de feitenbehandeling en voorafgaand aan het requisitoirDe aanklacht van de officier van justitie tijdens een strafproces waarin hij de feiten op een rij zet, zijn mening geeft over het bewijs en op grond daarvan een bepaalde straf eist. De officier van justitie kan ook vrijspraak vragen.. Reageren na het requisitoir is alleen mogelijk als dit verband houdt met de vordering van de benadeelde partijSlachtoffer dat schade heeft door een strafbaar feit en daarvoor in het strafproces een vergoeding van de verdachte heeft gevraagd..
6. Spreekrecht splitsen met advocaat of gemachtigde
Op verzoek van de spreekgerechtigde kan het spreekrecht worden gesplitst tussen de spreekgerechtigde en een advocaatRaadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden. Een advocaat is lid van de Nederlandse Orde van Advocaten. of gemachtigde. Het spreekrecht wordt dan in één termijn uitgeoefend, voorafgaand aan het requisitoir.
7. Het spreekrecht in de zittingszaal
In beginsel wordt het spreekrecht door de spreekgerechtigde zelf uitgeoefend in de zittingszaal. Verzoeken om het spreekrecht op andere wijze uit te oefenen, bijvoorbeeld via een verbinding met beeld en geluid, kunnen voorafgaand aan de terechtzitting aan de rechter worden gericht. De rechter beoordeelt of het verzoek kan worden toegestaan. Bij de beoordeling wordt artikel 12 van het Besluit slachtoffers van strafbare feiten in acht genomen.
8. Gebruik van ondersteunende middelen
Het spreekrecht wordt mondeling uitgeoefend. Verzoeken tot het tonen van voorwerpen, beeldmateriaal of geluidsfragmenten, kunnen voorafgaand aan het onderzoek ter terechtzitting aan de rechter worden gericht. De rechter kan dit verzoek afwijzen als hij of zij dit noodzakelijk acht voor de handhaving van de orde tijdens de zitting.
9. Schriftelijke slachtofferverklaring
De spreekgerechtigde kan ervoor kiezen om in plaats van het uitoefenen van het spreekrecht een schriftelijke verklaring in te dienen. Deze verklaring wordt toegevoegd aan het dossier. De schriftelijke verklaring kan tijdens de zitting worden voorgehouden, maar wordt in beginsel niet integraal voorgelezen.
10. Spreekgerechtigde niet in staat om te spreken
Als de spreekgerechtigde tijdens de zitting niet in staat is om te spreken, kan de schriftelijke verklaring alsnog aan het dossier worden toegevoegd. De procespartijen kunnen kennisnemen van de verklaring en hierop reageren. De rechter kan de verklaring, al dan niet samengevat, ook zelf voorhouden of de officier van justitieVerzamelnaam voor functies die zich binnen de overheid bezighouden met de handhaving van het recht. vragen om dat te doen.
11. Reactie van de verdachte
Na de uitoefening van het spreekrecht krijgt de verdachteIemand over wie aanwijzingen bestaan dat hij mogelijk een strafbaar feit heeft gepleegd. De wet spreekt over "een redelijk vermoeden van schuld". Een verdachte wordt pas dader genoemd nadat hij is veroordeeld. de gelegenheid om te reageren. Bij zijn reactie richt de verdachte zich tot de rechter.