Iedereen moet altijd toegang hebben tot een onafhankelijke en onpartijdige rechter wanneer zij vinden dat hun rechten worden geschonden. Dit grondrecht waarborgt niet alleen individuele rechtsbescherming, maar draagt ook bij aan het normeren van het gedrag binnen de samenleving. In een tijd waarin maatschappelijke tegenstellingen soms scherp zijn, is het belangrijk dat het belang van rechtvaardige rechtspraak voor iedereen zichtbaar blijft. Dit verhaal van de Rechtspraak in de rechtsstaat wordt in 2026 vaker en nadrukkelijker verteld. 

Het vertrouwen in de Rechtspraak is gebaseerd op haar onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Samenwerking met partners in de rechtsketen, zowel nationaal als internationaal, versterkt de rechtsstaat en helpt inspelen op actuele thema’s zoals digitalisering en diversiteit. Daarnaast blijft de Rechtspraak structurele knelpunten in wetgeving en beleid signaleren, en draagt zij met adviezen bij aan een rechtvaardige en toegankelijke rechtsbescherming voor iedereen.

De Rechtspraakmedewerkers zetten zich in 2026 vanzelfsprekend weer vol in voor de kerntaak van de Rechtspraak: rechtspreken. Ongeveer 2.700 rechters en raadsheren en 10.800 gerechtsambtenaren streven naar kwalitatief hoogwaardige, maatschappelijk relevante en efficiënte afhandeling van ongeveer 1,5 miljoen rechterlijke beslissingen.

In 2026 zal het grootste deel (65 procent) van de rechtszaken bij de rechtbanken worden afgehandeld door de kantonrechter. De verschillende typen bestuursrechtzaken vormen een belangrijke, maar wel kleinere categorie bij de rechtbanken (10 procent). In deze zaken staan besluiten van de overheid centraal.

De Rechtspraak werkt continu aan het verbeteren van kwaliteit en toegankelijkheid. Met de vierjaarlijkse visitatie en vernieuwde klantonderzoeken wordt de rechtspraak transparanter en meer afgestemd op de behoeften van burgers en professionals. Er is aandacht voor professionele standaarden, onbewuste vooroordelen en kennisdeling, mede via het Kennishuis. Digitalisering speelt een belangrijke rol: digitale toegang tot procedures wordt uitgebreid, online zittingen ingevoerd en communicatie steeds begrijpelijker gemaakt. Ook publiceert de Rechtspraak meer uitspraken om verantwoording af te leggen, met oog voor privacy en professionaliteit.

De Rechtspraak bereidt zich voor op de toekomst met de Koers Rechtspraak 2030, waarin aandacht is voor maatschappelijke veranderingen zoals arbeidsmarktknelpunten en AI. 

Organisatorische wendbaarheid wordt vergroot door samenwerking in regiegroepen en het implementeren van nieuwe structuren, zoals bij de Centrale Raad van Beroep die zich aanpast aan een dalende zaaksinstroom. 

Ook wordt digitaal werken uitgebreid met nieuwe digitale dossiers en administratieve processen. Daarnaast wordt AI op verantwoorde wijze ingezet om de werkprocessen te verbeteren, met aandacht voor bewustwording, opleiding en veiligheid.

De Rechtspraak ontvangt jaarlijks financiering van het ministerie van Justitie en Veiligheid, waarbij ongeveer 55 procent van het budget productiegerelateerd is en gebaseerd op het aantal zaken en bijbehorende prijzen per zaakcategorie. De overige 45 procent wordt als lumpsum toegekend voor ondersteunende processen zoals informatievoorziening, opleidingen en huisvesting. Voor de prijsperiode 2026-2028 zijn de zaakprijzen vastgesteld en wordt het budget verdeeld over de gerechten op basis van prognoses van de zaakinstroom, die zijn opgesteld met behulp van modellen en rekening houden met maatschappelijke en beleidsontwikkelingen.