Strafrechtelijke procedure volwassenen

Dit is een afdruk van een pagina op Rechtspraak.nl. Kijk voor de meest actuele informatie op Rechtspraak.nl (http://www.rechtspraak.nl). Deze pagina is geprint op 01-01-1970.

Skip Navigation LinksStrafrecht > Procedures > Strafrechtelijke procedure volwassenen

Een procedure volwassenenstrafrecht is een procedure waarin u door het Openbaar Ministerie (OM) vervolgd wordt voor een strafbaar feit. De rechter beoordeelt of u het strafbare feit heeft begaan en of u een straf opgelegd moet krijgen. U kunt u laten bijstaan door een advocaat.

 De procedure volwassenenstrafrecht bestaat uit de volgende stappen

>Alles uitklappen
  • Als u verdacht wordt van een strafbaar feit, heeft u eerst met de politie en het OM te maken. Zij doen onderzoek naar het gepleegde feit en u als verdachte. Meer informatie hierover kunt u vinden in de folder ‘U wordt verdacht van een strafbaar feit’ en op de websites van de politie (politie.nl) en het OM (om.nl).

    Opsporingsonderzoek

    De officier van justitie heeft de leiding over het opsporingsonderzoek. Dit opsporingsonderzoek maakt deel uit van het vooronderzoek. In het vooronderzoek is soms ook een rol weggelegd voor de rechter-commissaris. Deze bijzondere rechter bewaakt de voortgang van het vooronderzoek en houdt in de gaten of het onderzoek volledig en evenwichtig is. De rechter-commissaris kan zelf of op verzoek van de officier van justitie of uw advocaat onderzoek doen.

    Op deze pagina staat de procedure bij de rechtbank beschreven vanaf het moment dat u een dagvaarding heeft ontvangen. 

  • De officier van justitie beslist of en wanneer uw zaak voor de rechter komt. Als dat het geval is, ontvangt u van het OM een dagvaarding. U ontvangt deze op het adres waar u staat ingeschreven of verblijft (bijvoorbeeld thuis, op het politiebureau of in het huis van bewaring). Dit heet de betekening van de dagvaarding. Degene die de dagvaarding in ontvangst neemt, tekent daarvoor.

    Inhoud dagvaarding

    Strafbaar feit en zitting

    In de dagvaarding wordt in juridische bewoordingen beschreven voor welk strafbaar feit de officier van justitie u vervolgt. In de dagvaarding staat ook waar en wanneer uw zaak door de rechter op een zitting wordt behandeld.

    Getuigen, slachtoffers en rechten

    Eventuele getuigen worden genoemd in de dagvaarding. Ook wordt vermeld of een slachtoffer een vordering tot schadevergoeding heeft ingediend. Op de achterkant van de dagvaarding staat informatie over de rechten waarvan u gebruik kunt maken, zoals het recht op rechtsbijstand (rechtsbijstand.nl).

    Welke rechter?

    In de dagvaarding staat ook welk soort rechter uw zaak behandelt.

    Kantonrechter

    De kantonrechter behandelt overtredingen.

    Politierechter

    As het om een relatief licht feit gaat waarvoor de officier van justitie van plan is niet meer dan 1 jaar gevangenisstraf te vragen, behandelt de politierechter uw zaak.

    Meervoudige kamer

    Zwaardere zaken worden behandeld door 3 rechters. We noemen dit de meervoudige kamer.

    Economische rechter

    De economische politierechter en de meervoudige economische kamer behandelen strafbare feiten op het gebied van bijzondere strafwetten, zoals milieu- en financiële wetgeving.

    Op iedere dagvaarding staat een parketnummer en/of zaaknummer genoemd. Vermeld dit nummer bij elk contact met de rechtbank.

     

    Inzage in uw dossier

    Als verdachte heeft u recht op inzage in uw dossier. U kunt het dossier inzien bij de griffie van de rechtbank. U mag ook kopieën maken of kunt deze opgestuurd krijgen. Als u een advocaat heeft ingeschakeld, heeft hij ook recht op inzage en kan hij ook de kopieën op zijn verzoek opgestuurd krijgen.

    Bezwaar maken

    Bezwaarschrift indienen

    Als u ervan overtuigd bent dat u ten onrechte bent gedagvaard, kunt u binnen 8 dagen nadat de dagvaarding aan u is betekend bezwaar maken. In het bezwaarschrift vermeldt u:

    • uw naam en adres
    • zaaknummer
    • waarom u het niet eens bent met de dagvaarding
    • wat de beslissing volgens u moet zijn


    Dateer en onderteken het bezwaarschrift. Stuur het naar de griffie van de rechtbank die uw zaak in behandeling heeft.
    Overzicht rechtbanken

    Beslissing op bezwaarschrift

    De rechtbank beoordeelt uw bezwaar achter gesloten deuren. De beslissing wordt ook niet in het openbaar uitgesproken. De beschikking met de beslissing wordt zo snel mogelijk naar de partijen verstuurd.

    Gegrond/ongegrond
    Als de rechter uw bezwaar gegrond acht, wordt u geheel of gedeeltelijk ‘buiten vervolging gesteld’. Dit betekent dat uw strafzaak dan niet verder wordt behandeld. Als de rechter het niet eens is met uw bezwaren, wordt uw zaak door de rechter op de in de dagvaarding vermelde plaats en tijd behandeld.

    Uitstel zitting aanvragen

    Als u niet aanwezig kunt zijn op de zitting, kunt u of uw advocaat om uitstel vragen bij de griffie van de rechtbank. U moet hier wel een goede reden voor hebben, bijvoorbeeld ziekte. Vraag dit zo snel mogelijk aan.

    Protocol

    De rechtbanken en gerechtshoven hebben met elkaar een aanhoudingenprotocol ontwikkeld. Daarin wordt beschreven waarmee de rechter rekening houdt als u een verzoek om uitstel van de zitting doet.
    Landelijke aanhoudingenprotocol

    Bericht over wel/geen uitstel

    De rechter is niet verplicht de zitting uit te stellen. Houd daar rekening mee. De rechter kan de zaak ook behandelen zonder u. Een paar dagen voor de zitting krijgt u of uw advocaat via de griffie van de rechtbank bericht. Soms beslist de rechtbank pas op de zitting. Als u wilt weten hoe er op uw verzoek is beslist, kunt u daarover ook zelf contact opnemen met de rechtbank.
    Adressen rechtbanken 

     

  • Bij een strafprocedure is er altijd een zitting.

    Voor aanvang van de zitting

    Op de dag van de zitting meldt u zich bij de (centrale) balie van de rechtbank. Die vertelt u waar u op de gang kunt wachten tot uw zaak begint. Als uw zaak aan de beurt is, roept de bode uw naam en zaak. Iedereen gaat naar binnen en neemt plaats.

    Pro-formazitting

    De eerste zitting in grotere zaken is meestal een pro-formazitting. Dat is een zitting waarin uw zaak nog niet inhoudelijk behandeld wordt. Een pro-formazitting kan gebruikt worden als regiezitting. Daarin wordt bekeken welke onderzoekswensen er nog zijn bij het Openbaar Ministerie en bij u of uw advocaat. Als u in voorlopige hechtenis zit, wordt telkens binnen een termijn van 90 dagen opnieuw de stand van zaken besproken en bekeken of u moet blijven vastzitten. De rechter kan uw voorlopige hechtenis in bepaalde omstandigheden beëindigen of schorsen.

    Aanwezigen zitting

    U bent niet verplicht om naar de zitting te komen. Komt u wel, dan kunt u de vragen van de rechter beantwoorden en krijgt u de gelegenheid om een mondelinge toelichting te geven. Komt u niet, dan kunt u de verdediging aan uw advocaat overlaten. Hiervoor moet u uw advocaat machtigen.

    Verstek

    Als u niet verschijnt, niet reageert op de dagvaarding en ook niet uw advocaat machtigt, kan de rechter uw zaak bij verstek (buiten uw aanwezigheid) behandelen. U kunt wel een brief schrijven om uw mening aan de rechter te laten weten. De rechter kan u alsnog verplichten om te verschijnen.

    Getuigen

    Eventuele getuigen staan in de dagvaarding genoemd. Vaak worden getuigen al voor de zitting door de rechter-commissaris gehoord. Ze hoeven dan niet op de zitting te getuigen. De namen van getuigen die wel op de zitting aanwezig zijn, worden aan het begin van de zitting genoemd. In bepaalde gevallen kunnen ook meegebrachte getuigen gehoord worden.
    Getuige

    Deskundigen

    De rechter-commissaris kan deskundigen al voor de zitting horen, maar meestal wil de rechter zelf nog vragen stellen. Een deskundige zal dan alsnog op de zitting verschijnen om aanvullende vragen te beantwoorden. Soms is ook iemand van de reclassering (reclassering.nl) aanwezig om het advies in een reclasseringsrapport toe te lichten.
    In bepaalde gevallen kunnen ook zelf meegebrachte deskundigen gehoord worden.
    Deskundige

    Tolk

    Als u niet goed Nederlands spreekt of begrijpt of als u doof of slechthorend bent, kan er door de officier van justitie of de rechter een tolk geregeld worden die u kosteloos bijstaat. U of uw advocaat moet dit bij voorkeur ruim voor de zittingsdatum aangeven.

    Slachtoffer en benadeelde partij

    Als het slachtoffer heeft aangegeven daar prijs op te stellen, wordt hij/zij geïnformeerd over de zittingsdatum. Ook mag het slachtoffer de zitting bijwonen.

    Schadevergoeding

    Als een slachtoffer schade heeft geleden kan hij/zij een schadevergoeding vragen. Op de zitting kan het slachtoffer dat verzoek toelichten. Mogelijk beslist de rechter dat u die schadevergoeding (deels) moet betalen.

    Spreekrecht

    In zeden- en geweldszaken hebben slachtoffers (of de nabestaanden) de bevoegdheid om gebruik te maken van het spreekrecht. Zij kunnen op de zitting bijvoorbeeld toelichten welke gevolgen het strafbaar feit voor hen heeft gehad. Soms heeft het slachtoffer in plaats daarvan een schriftelijke slachtofferverklaring opgemaakt. Deze wordt tijdens de zitting voorgelezen. Soms kunnen ook anderen het spreekrecht uitoefenen.
    Meer informatie voor slachtoffer


    Zitting bijwonen

    Openbaar

    De zitting is in principe openbaar. U mag bijvoorbeeld familieleden of vrienden meenemen. Het kan zijn dat er pers aanwezig is.

    Leeftijdsbeperking

    Iedereen ouder dan 12 jaar mag openbare zittingen van de strafrechter bijwonen. De voorzitter van de rechtbank kan aan iemand tot 18 jaar de toegang weigeren als hij het ongepast vindt dat deze de zaak bijwoont.

    Achter gesloten deuren

    Soms vindt de zitting achter gesloten deuren plaats. Dan hebben anderen geen toegang tot de zitting. Dit heeft meestal te maken met kwetsbaarheid en privacy. Bijvoorbeeld als u als verdachte minderjarig bent. De uitspraak is altijd in het openbaar, ook als de behandeling plaatsvond achter gesloten deuren.
    Zitting bijwonen


    Inhoudelijke behandeling

    Nadat de rechter heeft vastgesteld dat alle vormen in het vooronderzoek goed zijn nageleefd en hij de zaak mag behandelen, zal hij 4 vragen moeten beantwoorden:

    1. Is het ‘wettig en overtuigend’ bewezen dat u het feit gepleegd heeft?

    Deze vraag beantwoordt de rechter aan de hand van:

    • wettige bewijsmiddelen
      zoals de aangifte, getuigenverklaringen, deskundigenverklaringen en beeldmateriaal dat de rechter zelf heeft gezien
    • zijn eigen overtuiging
      de rechter moet op grond van de bewijsmiddelen ervan overtuigd zijn dat u het feit heeft begaan. Is de rechter hiervan niet overtuigd, dan wordt u vrijgesproken.

    2. Is het feit strafbaar?

    Als het feit bewezen is, zal de rechtbank moeten nagaan of het ook strafbaar is. Alle strafbare feiten zijn vastgelegd in de wet. Alleen als de hele omschrijving van het strafbare feit in de aanklacht (tenlastelegging) is overgenomen, is er sprake van een strafbaar feit. In bijzondere omstandigheden kan het begrijpelijk zijn dat u zich niet strikt aan de wet heeft gehouden. Het feit is dan niet strafbaar.

    3. Bent u strafbaar?

    U bent geen strafbare dader als het plegen van de daad u niet is aan te rekenen. Misschien kon u er niets aan doen dat u gehandeld heeft zoals u handelde. In bijzondere omstandigheden kan het begrijpelijk zijn dat u zich niet strikt aan de wet heeft gehouden. U bent dan niet strafbaar.4.

    4. Welke straf krijgt u opgelegd?

    Als de rechter heeft vastgesteld dat u het strafbare feit heeft begaan en daarvoor strafbaar bent, zal hij bepalen of u een straf en/of maatregel krijgt opgelegd.

    Oriëntatiepunten straffen

    De rechtbanken en gerechtshoven hebben in de loop der jaren zogenaamde oriëntatiepunten voor straftoemeting ontwikkeld. Deze geven weer welke straf rechters bij bepaalde strafbare feiten ongeveer opleggen. In veel oriëntatiepunten worden ook omstandigheden genoemd waardoor de straf hoger of lager uitvalt. De rechter is niet gebonden aan deze oriëntatiepunten. De rechter zal elke zaak rekening houden met de bijzondere omstandigheden van het geval.
    Oriëntatiepunten voor straftoemeting


    Verloop zitting

    De inhoudelijke behandeling verloopt als volgt:

    1. De bode roept uw naam en zaak, iedereen neemt plaats in de zittingszaal. 
    2. De rechter controleert de persoonsgegevens en geeft een korte uitleg over uw rechten tijdens de zitting, zoals het recht om niet te antwoorden op vragen die worden gesteld.
    3. De officier van justitie leest de tenlastelegging. Hierin staat waarvan u wordt verdacht.
    4. Onderzoek door de rechter (vragen aan u als verdachte, horen van getuigen/deskundigen en behandelen van de stukken)
    5. Behandeling van een eventuele vordering voor een schadevergoeding van een benadeelde partij (slachtoffer). De benadeelde mag ook een mondelinge toelichting geven.
    6. In sommige gevallen mag een slachtoffer spreekrecht uitoefenen. Het slachtoffer mag dan aan de rechter – los van een verzoek tot schadevergoeding – toelichten welke gevolgen het strafbare feit voor hem/haar heeft gehad.
    7. Behandeling van persoonlijke omstandigheden van u als verdachte.
    8. De officier van justitie geeft zijn standpunt over uw zaak (requisitoir) en zegt welke straf hij eist.
    9. Daarna houdt uw advocaat of u zelf een pleidooi. Dit is uw verdediging.
    10. De officier van justitie mag ingaan op het pleidooi.
    11. U of uw advocaat mag reageren op wat de officier heeft gezegd. U mag als verdachte zelf geen vragen stellen aan de officier van justitie. Wel mag u het aangeven als iets niet duidelijk is.
    12. Als verdachte krijgt u het laatste woord.
    13. Na het laatste woord sluit de rechter het onderzoek af. De rechter geeft aan wanneer de uitspraak zal worden gedaan.

     

     

  • De kantonrechter en de politierechter doen meestal direct mondeling uitspraak. Een aantekening van het mondeling vonnis wordt binnen 2 weken naar u opgestuurd. Als u een advocaat heeft ingeschakeld, ontvangt deze het vonnis.

    Bij grotere misdrijven zijn er meestal meerdere rechters. Die moeten dan eerst met elkaar overleggen. Ze zullen hun beslissing op papier zetten en uiterlijk na 2 weken de uitspraak doen.

    Mogelijke uitspraken

    De politierechter of meervoudige kamer kan u onder meer:

    • vrijspreken
    • een straf of maatregel opleggen (zoals een boete, vrijheidsstraf, taakstraf, een schadevergoedingsmaatregel of een ontzegging van de rijbevoegdheid)
    • ontslaan van alle rechtsvervolging
      Dit betekent dat u niet veroordeeld kunt worden, hoewel het strafbare feit wel bewezen is. U heeft bijvoorbeeld gehandeld uit zelfverdediging of er is een andere bijzondere omstandigheid waardoor u niet strafbaar bent voor wat u heeft gedaan.


    Niet eens met uitspraak rechter?

    Als u het niet eens bent met de beslissing van de rechter, kunt u in veel gevallen in hoger beroep gaan bij het gerechtshof.

     

  • Bent u het niet eens met de beslissing van de rechtbank? In veel gevallen kunt u hiertegen hoger beroep instellen bij het gerechtshof. De officier van justitie kan ook in hoger beroep gaan.

    Het hoger beroep moet in principe binnen 2 weken nadat de uitspraak is gedaan, worden ingediend bij de griffie van de rechtbank. Bent u te laat met het instellen van hoger beroep dan kan het zijn dat het gerechtshof uw zaak in hoger beroep niet in behandeling neemt.

    Wanneer kunt u wel/niet in hoger beroep gaan

    Als u veroordeeld bent voor een misdrijf, kunt u altijd in hoger beroep. Als u veroordeeld bent voor een overtreding, kunt u alleen in hoger beroep wanneer u bent veroordeeld tot een geldboete van minimaal 50 euro of een andere straf of maatregel.

    Grievenformulier

    Als u in hoger beroep gaat, is het van belang dat u aangeeft wat daarvan de reden is. U kunt de reden van het hoger beroep toelichten op het zogenaamde grievenformulier (pdf, 628,6 KB).
    Hoger beroep strafzaak

     

     

     

Kosten strafzaak

Bij een strafrechtelijke procedure betaalt de verdachte de kosten voor een advocaat, als hij of zij deze inschakelt. Mogelijk krijgt hij of zij een tegemoetkoming in de kosten voor een advocaat of wordt de advocaat helemaal betaald.

 

 

Neem contact op met het Rechtspraak Servicecentrum

Sociale media

Stel uw vraag via
Stel uw vraag via

Pas op met het delen van privé-gegevens op sociale media.

Telefoon

Bereikbaar maandag t/m vrijdag tussen 8.00 en 20.00 uur.

Veelgestelde vragen aan het Rechtspraak Servicecentrum