Laden...

Strafrechtelijke procedure volwassenen

Dit is een afdruk van een pagina op Rechtspraak.nl. Kijk voor de meest actuele informatie op Rechtspraak.nl (http://www.rechtspraak.nl). Deze pagina is geprint op 01-01-1970.

Skip Navigation LinksStrafrecht > Procedures > Strafrechtelijke procedure volwassenen

Als de officier van justitie van het Openbaar Ministerie u als verdachte van een strafbaar feit vervolgt, oordeelt de rechter of u iets heeft gedaan wat volgens de wet strafbaar is. Zo ja, dan kan de rechter u een straf of maatregel opleggen.

Advocaat mag, maar is niet verplicht

U mag uw eigen verdediging voeren. Een advocaat inschakelen is niet verplicht. Het mag wel altijd. Een advocaat weet goed hoe alles werkt en welke mogelijkheden u heeft. Dit kan u helpen. Zelfs als u heeft bekend of van plan bent dit te gaan doen op de zitting. Informatie over de advocaatkosten vindt u op de pagina kosten procedure strafrecht.

Wanneer geldt volwassenenstrafrecht? 

Vanaf 18 jaar geldt in principe het volwassenenrecht. Was u tijdens het (mogelijk) plegen van een strafbaar feit tussen de 16 en 23 jaar? Dan heeft de rechter ook de mogelijkheid om het jeugdrecht toe te passen.

 

Strafzaken voor de politierechter worden soms versneld behandeld. Meer informatie leest u op de themapagina supersnelrecht. 

 Strafrechtelijk onderzoek

>Alles uitklappen
  • Als u verdacht wordt van een strafbaar feit, heeft u eerst te maken met: 

    • de politie 
    • de officier van justitie (Openbaar Ministerie
    • eventueel de rechter-commissaris 
    Wat zijn uw rechten en plichten? 
    Meer informatie over aanhouding en verhoor op het politiebureau vindt u op de websites van de politie (politie.nl) en het OM (om.nl).
  • Opsporingsonderzoek 

    Het opsporingsonderzoek maakt deel uit van het onderzoek naar het gepleegde feit. 

    Rol van officier van justitie 

    De Officier van Justitie (OvJ) is een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM). Hij geeft leiding aan de politie bij het onderzoek naar een strafbaar feit en treedt op als aanklager in een strafzaak. De officier van justitie verzamelt bewijzen, bijvoorbeeld door getuigen te verhoren. Sommige opsporingsmiddelen mag hij alleen gebruiken na toestemming van de rechter-commissaris. Zoals het afluisteren van een telefoongesprek (wat de verdachte raakt in zijn recht op privacy). 

    Rol van de rechter-commissaris 

    De rechter-commissaris (RC) is een rechter die toezicht houdt op strafrechtelijke onderzoeken door het OM. De rechter-commissaris maakt deel uit van de rechterlijke macht en heeft bepaalde bevoegdheden die de officier van justitie niet heeft. Sommige vergaande opsporingsmiddelen mag de OvJ alleen gebruiken na toestemming van de rechter-commissaris. De rechter-commissaris kan zelf ook onderzoek doen, zoals een huiszoeking of bezichtiging op de plaats van het delict (schouw). Hij kan ook opdracht geven voor bijvoorbeeld psychiatrisch onderzoek. Dan kan het zijn dat u ter observatie wordt opgenomen in een ziekenhuis of kliniek. 

    Inbreng van de verdachte 

    Ook u (of uw advocaat) kan bij de rechter-commissaris onderzoekswensen indienen, als de uitkomst van het onderzoek in uw belang kan zijn. Denk aan het horen van een deskundige of getuige die uw verhaal kan bevestigen.

    Pro-formazitting

    Zit u in voorlopige hechtenis? Dan kan de rechter tijdens een pro-formazitting beslissen over het vervolg hiervan.

    Regiezitting

    Op een regiezitting

    • bespreekt de rechter met de officier van justitie en uw advocaat hoe het met het onderzoek gaat 
    • vraagt de rechter of er nog bepaalde onderzoekswensen zijn 
    • bespreekt de rechter de verdere planning van de strafzaak
  • De officier van justitie heeft de leiding over het onderzoek. Als het strafrechtelijk onderzoek is afgerond, beslist hij of hij: 

    • zelf een straf (strafbeschikking) oplegt – (gaat verdachte hiertegen in verzet (om.nl), dan kan de officier van justitie een strafprocedure beginnen, u ontvangt een dagvaarding
    • uw strafzaak niet doorzet, ofwel seponeert (om.nl). Dit kan ook onder bepaalde voorwaarden.
    • u laat voorkomen bij de strafrechter; in dat geval ontvangt u een dagvaarding

    Mediation in strafzaken

    De officier van justitie of de rechter kunnen in strafzaken aan u en het slachtoffer mediation voorstellen. Dit kan tijdens het onderzoek of na de dagvaarding. Als verdachte kunt u zelf ook vragen om mediation. Dit kan via uw advocaat of de reclassering

 

 De officier van justitie vervolgt u voor de strafrechter

>Alles uitklappen
  • Beslist de officier van justitie om uw zaak voor de strafrechter te brengen? Dan ontvangt u van hem een dagvaarding op het adres waar u staat ingeschreven of verblijft (bijvoorbeeld thuis, op het politiebureau of in het huis van bewaring).

    Inhoud dagvaarding

    Op iedere dagvaarding staat een parketnummer en/of zaaknummer genoemd. Noem dit nummer bij elk contact met de rechtbank

    Strafbaar feit en zitting 

    In de dagvaarding staat in juridische woorden voor welk strafbaar feit de officier van justitie u vervolgt. In de dagvaarding staat ook waar en wanneer de rechter uw zaak op een zitting behandelt.

    Getuigen, deskundigen, slachtoffers

    In de dagvaarding staan de getuigen en deskundigen genoemd, waarvan al bekend is dat de rechter hen wil ondervragen (horen) tijdens de zitting. Ook leest u in de dagvaarding of er al een slachtoffer is die een vordering tot schadevergoeding heeft ingediend.

    Uw rechten

    Op de achterkant van de dagvaarding staat informatie over de rechten waarvan u kunt gebruikmaken, zoals het recht op rechtsbijstand (rechtsbijstand.nl)

  • U kunt uitstel vragen voor de zitting, als u daar een goede reden voor heeft. Een goede reden kan ziekte zijn. U of uw advocaat kan om uitstel vragen bij de griffie van de rechtbank. Doe dit zo snel mogelijk nadat u de dagvaarding hebt ontvangen. De rechter beslist of hij de zitting uitstelt naar een andere datum (aanhouding). 

    Protocol 

    De rechtbanken en gerechtshoven hebben met elkaar een aanhoudingenprotocol ontwikkeld. Daarin staat waarmee de rechter rekening houdt als u een verzoek tot uitstel van de zitting doet. 

    Wel/geen uitstel 

    De rechter beslist in principe pas tijdens de zitting zelf over het uitstel. Soms beslist hij hier al eerder over. U of uw advocaat ontvangt in dat geval bericht. U kunt ook zelf informeren bij de griffie. De rechter is niet verplicht om de zitting uit te stellen. Hij kan uw zaak ook behandelen zonder dat u er bent.  

  • Bij een strafprocedure is er altijd een zitting.

    U als verdachte 

    U bent in principe niet verplicht om naar de zitting te komen. 

    • Komt u wel, dan kunt u de vragen van de rechter beantwoorden. U krijgt dan de gelegenheid om een mondelinge toelichting te geven. 
    • Komt u niet, dan kunt u de verdediging aan uw advocaat overlaten. Hiervoor geeft u uw advocaat toestemming (machtiging). Een advocaat hoeft niet te beschikken over een schriftelijke volmacht. De rechter gelooft een advocaat op zijn woord als hij zegt dat hij door een van de partijen gemachtigd is. De rechter beoordeelt of hij ermee kan instemmen dat uw advocaat u verdedigt. Als hij dat nodig vindt, kan hij de behandeling van de zaak aanhouden. U ontvangt dan een oproep om alsnog te verschijnen.

    Verstek

    Als u niet naar de zitting komt (niet verschijnt), niet reageert op de dagvaarding en ook uw advocaat niet heeft gemachtigd, dan kan de rechter uw zaak zonder uw inbreng (bij verstek) behandelen.

    Als de rechter geen verstek verleent

    Soms zal de rechter geen verstek verlenen, omdat hij vindt dat u echt aanwezig moet zijn. De rechter stelt de zaak dan tijdens de zitting uit en roept u nog een keer op (dit heet 'het bevelen van de verschijning'). 

    Wilt u wel reageren, maar niet op de zitting verschijnen? Dan kunt u de rechter per brief uw mening laten weten. De rechter kan deze dan in zijn oordeel betrekken. Dit wil zeggen dat de rechter uw brief leest, maar zelf bepaalt of uw brief invloed heeft op zijn oordeel. Vindt de rechter dat u absoluut op de zitting aanwezig moet zijn? Dan kan hij u zo nodig laten halen door de politie (dit heet 'uw medebrenging gelasten').

    Getuigen

    Als er in uw strafzaak getuigen zijn, dan staan deze in de dagvaarding genoemd. Vaak ondervraagt (hoort) de rechter-commissaris de getuigen voorafgaand de zitting. Ze hoeven dan niet op de zitting te getuigen. De zittingsrechter noemt aan het begin van de zitting de namen van getuigen die wel op de zitting aanwezig zijn. In bepaalde gevallen hoort de rechter ook getuigen die u meebrengt. Lees hier meer over op de pagina info dagvaarding (om.nl)

    Deskundigen 

    De rechter-commissaris kan deskundigen al voor de zitting horen, maar meestal wil de zittingsrechter zelf ook vragen stellen. Een deskundige verschijnt dan op de zitting om aanvullende vragen te beantwoorden. Soms is ook iemand van de reclassering (reclassering.nl) aanwezig om het advies in een reclasseringsrapport toe te lichten. In bepaalde gevallen kan de rechter ook deskundigen horen die u als verdachte meebrengt. Lees hier meer over op de pagina info dagvaarding (om.nl).

    Tolk

    Als u niet goed Nederlands spreekt of begrijpt of als u doof of slechthorend bent, kan de officier van justitie een tolk voor u inschakelen. U of uw advocaat moet hiervoor een verzoek indienen, bij voorkeur ruim voor de zittingsdatum. U hoeft niet voor de tolk te betalen.

    Slachtoffer en benadeelde partij

    Als het slachtoffer heeft aangegeven daar prijs op te stellen, informeert het Openbaar Ministerie hem/haar over de zittingsdatum. Het slachtoffer mag de zitting als belangstellende bijwonen.

    Schadevergoeding

    Als het slachtoffer schadevergoeding vraagt, mag hij dat verzoek tijdens de zitting toelichten. Mogelijk beslist de rechter dat u die schadevergoeding (voor een deel) moet betalen.

    Spreekrecht

    Bij ernstige misdrijven en in een aantal andere gevallen, mogen slachtoffers (of de nabestaanden) gebruikmaken van het spreekrecht. Zij kunnen op de zitting bijvoorbeeld toelichten welke gevolgen het strafbaar feit voor hen heeft gehad. Soms heeft het slachtoffer in plaats daarvan een schriftelijke slachtofferverklaring opgemaakt. Deze leest de rechter tijdens de zitting voor. Soms kunnen ook anderen, zoals ouders van een slachtoffer, het spreekrecht uitoefenen.

  • Inhoudelijke behandeling 

    Aan het begin moet de rechter eerst vaststellen (verklaren) dat alle regels en voorschriften tijdens het strafrechtelijk onderzoek zijn nageleefd. En dat hij de juiste rechter is om de zaak te behandelen. Daarna zal hij 4 vragen moeten beantwoorden: 

    1. Is het ‘wettig en overtuigend’ bewezen dat u het feit gepleegd heeft? Deze vraag beantwoordt de rechter aan de hand van: 
      • wettige (volgens de wet toegestaan) bewijsmiddelen
        zoals de aangifte, getuigenverklaringen, deskundigenverklaringen en beeldmateriaal dat de rechter zelf heeft gezien 
      • zijn eigen overtuiging
        de rechter moet op grond van de bewijsmiddelen ervan overtuigd zijn dat u het feit heeft begaan. Is de rechter hiervan niet overtuigd, dan spreekt hij u vrij. 
    2. Is het feit strafbaar? Als het feit bewezen is, gaat de rechter na of het ook strafbaar is. Alle strafbare feiten zijn beschreven in de wet. In bijzondere omstandigheden kan het begrijpelijk zijn dat u zich niet strikt aan de wet heeft gehouden. Bijvoorbeeld als sprake was van noodweer. Het feit is dan niet strafbaar. 
    3. Bent u strafbaar? Het kan zijn dat het plegen van de daad u niet is aan te rekenen. In dat geval ontbreekt uw schuld en bent u niet strafbaar. Bijvoorbeeld omdat u het strafbare feit onder invloed van een geestelijke stoornis heeft gepleegd (ontoerekeningsvatbaar) en er niets aan kon doen dat u zo gehandeld heeft. 
    4. Welke straf krijgt u opgelegd? Als de rechter oordeelt dat u het strafbare feit heeft begaan en daarvoor strafbaar bent, besluit hij over een passende straf en/of maatregel die u krijgt opgelegd. 

    Oriëntatiepunten straffen

    De rechtbanken en gerechtshoven hebben in de loop der jaren zogenaamde oriëntatiepunten voor straftoemeting ontwikkeld. Deze laten zien welke straf rechters bij bepaalde strafbare feiten ongeveer opleggen. In veel oriëntatiepunten staan ook omstandigheden genoemd waardoor de straf hoger of lager uitvalt. De rechter is niet verplicht om deze oriëntatiepunten te volgen. De rechter neemt in elke zaak de bijzondere omstandigheden mee in zijn beoordeling. 

  • Voor aanvang van de zitting 

    Op de dag van de zitting meldt u zich bij de informatiebalie van de rechtbank. Een medewerker vertelt u waar u op de gang kunt wachten tot uw zaak begint. Als uw zaak aan de beurt is, roept de bode uw naam en zaak. Iedereen gaat naar binnen en neemt plaats. Als u nog in voorlopige hechtenis zit, brengt de parketpolitie u via een andere weg binnen. Als de rechter binnenkomt, staat iedereen even op.

    Verloop van de mondelinge behandeling 

    Bij de inhoudelijke behandeling richt de rechter zich op de inhoud van de strafzaak, met als doel om tot een oordeel te komen. De zitting verloopt als volgt: 

    • De rechter controleert uw persoonsgegevens en geeft een korte uitleg over uw rechten tijdens de zitting. 
    • De officier van justitie leest de tenlastelegging voor. Hierin legt hij uit voor welk strafbaar feit hij u aanklaagt. De tenlastelegging kent u al uit de dagvaarding
    • Zijn er getuigen en deskundigen opgeroepen? Dan leest de rechter hun namen voor. Hebt u getuigen of deskundigen meegenomen die niet worden genoemd? Dan moet u die op dat moment direct opgeven. Doet u dat niet, dan hoeft de rechter hen niet te horen. 
    • Onderzoek door de rechter. De rechter stelt vragen aan u als verdachte en aan getuigen/deskundigen. Ook de officier van justitie en advocaat krijgen de gelegenheid om vragen te stellen. De rechter geeft hen daarvoor het woord. Als verdachte bent u niet verplicht op deze vragen te antwoorden (u heeft zwijgrecht). U hoeft ook niet, zoals de getuigen, een eed of belofte af te leggen. 
    • Verder bespreekt de rechter de documenten in het strafdossier (zoals verslagen van verhoren, bewijsmiddelen, onderzoeksresultaten). Als u wilt dat de rechter iets voorleest uit de documenten tijdens de zitting, dan kunt u dat aan de rechter vragen. U kunt de rechter ook vragen om documenten alsnog toe te voegen aan het dossier. 
    • Heeft een benadeelde partij (slachtoffer) een vordering voor een schadevergoeding ingediend? Dan behandelt de rechter deze. De benadeelde partij mag ook een mondelinge toelichting geven op de vordering. 
    • In sommige gevallen mag een slachtoffer spreekrecht uitoefenen. Het slachtoffer mag dan aan de rechter – los van een verzoek tot schadevergoeding – toelichten welke gevolgen het strafbare feit voor hem/haar heeft gehad. 
    • De rechter behandelt ook uw persoonlijke omstandigheden. 
    • De officier van justitie geeft zijn standpunt over uw zaak (requisitoir) en zegt welke straf hij eist. 
    • Daarna houdt uw advocaat of u zelf een pleidooi. Dit is uw verdediging. U kunt dan alles naar voren brengen waarvan u denkt dat het van belang is. 
    • De officier van justitie mag reageren op het pleidooi
    • U of uw advocaat mag reageren op wat de officier heeft gezegd. U mag als verdachte zelf geen vragen stellen aan de officier van justitie. Wel mag u het aangeven als iets niet duidelijk is. 
    • Als verdachte krijgt u het laatste woord, maar u hoeft daarvan geen gebruik te maken. 
    • Na het laatste woord sluit de rechter het onderzoek af. De rechter geeft aan wanneer hij uitspraak doet. 

  • De uitspraak is altijd in het openbaar.

    Uitspraak

    • Na de inhoudelijke zitting doet de politierechter meestal direct mondeling uitspraak (mondeling vonnis). De rechtbank stuurt in principe binnen 14 dagen een (verkorte) schriftelijke versie van het vonnis naar u op. Als u een advocaat heeft, ontvangt deze de beslissing.
    • Bij de meervoudige kamer kijken 3 rechters naar de zaak. Zij moeten eerst met elkaar overleggen en doen daarom meestal niet meteen uitspraak. Ze zetten hun beslissing op papier en doen in principe uiterlijk na 14 dagen uitspraak in een openbare zitting.

    Mogelijke uitspraken

    De politierechter of meervoudige kamer kan u onder meer:
    • vrijspreken
    • een (al dan niet voorwaardelijke) straf of maatregel opleggen
    • ontslag van alle rechtsvervolging
      Dit betekent dat de rechter u niet veroordeelt, hoewel het feit waarvan u verdacht werd bewezen is. Het gaat dan om bijzondere omstandigheden waarin het begrijpelijk is dat u zich niet strikt aan de wet heeft gehouden. Het feit is dan niet strafbaar of u bent als dader niet strafbaar. Een voorbeeld van een bijzondere omstandigheid is als u heeft gehandeld uit zelfverdediging.

    Goed om te weten:

    Zat u in voorarrest? Als de rechter u veroordeelt tot een gevangenisstraf kan hij de tijd die u in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht daarop in mindering brengen (van de gevangenisstraf aftrekken). Dat gebeurt meestal ook als u een taakstraf krijgt. De rechter trekt dan voor elke dag dat u vastzat, een aantal uren van uw taakstraf af.

    Niet eens met uitspraak rechter? 

    Als u het niet eens bent met de beslissing van de rechter, kunt u in hoger beroep gaan bij het gerechtshof.
  • Bent u veroordeeld voor het plegen van een misdrijf en bent u het niet eens met deze beslissing? Dan kunt u daartegen in hoger beroep gaan. De officier van justitie kan ook in hoger beroep gaan. U ontvangt hiervan bericht.

    Het hoger beroep moet in principe binnen 14 dagen nadat de uitspraak is gedaan, worden ingediend bij de griffie van de rechtbank. Bent u te laat met het instellen van hoger beroep dan kan het zijn dat het gerechtshof uw zaak in hoger beroep niet in behandeling neemt.

    Grievenformulier 

    Als u in hoger beroep gaat, is het van belang dat u aangeeft wat daarvan de reden is. U kunt de reden van het hoger beroep toelichten op het zogenaamde grievenformulier (pdf, 184,9 KB).

 Procedure bezwaar maken tegen dagvaarding

>Alles uitklappen

  • Als u ervan overtuigd bent dat u ten onrechte bent gedagvaard door het openbaar ministerie, kunt u binnen 8 dagen nadat de dagvaarding aan u is overhandigd (betekend) bezwaar maken. 

    Juridisch advies 

    U heeft de mogelijkheid om een advocaat te vragen om met u mee te kijken naar de dagvaarding en de eventuele mogelijkheden van bezwaar. Meer informatie vindt u op de pagina juridisch advies of pagina Dagvaarding gekregen (juridischloket.nl)

    Bezwaarschrift indienen 

    In het bezwaarschrift vermeldt u: 

    • uw naam en adres 
    • zaaknummer 
    • waarom u het niet eens bent met de dagvaarding 
    • wat de beslissing volgens u moet zijn 

    Zet de datum op het bezwaarschrift en onderteken het. Stuur het naar de griffie van de rechtbank die uw zaak behandelt.



  • De raadkamer beoordeelt uw bezwaar achter gesloten deuren. De raadkamer spreekt de beslissing ook niet in het openbaar uit. Het kan zijn dat de raadkamer u vragen stelt over uw bezwaar.

  • De rechtbank stuurt de beschikking met zijn beslissing zo snel mogelijk naar u, de officier van justitie, slachtoffer en andere partijen, als deze er zijn.

    Gegrond/ongegrond 

    Als de rechter uw bezwaar gegrond acht (u gelijk geeft), stelt hij u:

    • geheel of voor een deel ‘buiten vervolging’. Dit betekent dat de rechter uw strafzaak niet verder behandelt.
    of

    • voor een deel ‘buiten vervolging’. Dit betekent dat de rechter de strafzaak voor een deel in behandeling neemt.

    Is de rechter het niet eens met uw bezwaren? Dan verklaart hij uw bezwaarschrift ongegrond, of niet ontvankelijk. De zitting gaat dan gewoon door op de geplande datum.


 

Neem contact op met het Rechtspraak Servicecentrum

Algemene vraag

Algemene vragen over de rechtspraak, vragen over bewind(voering) en ondersteuning bij het digitaal werken in Mijn Rechtspraak en Mijn CBM (was Mijn Bewind):

  • Maandag t/m donderdag: 8:00 uur tot 20:00 uur
  • Vrijdag: 8:00 uur tot 17:30 uur

Financiële vraag

Vragen over griffierecht, saldo-opgave, uitstel van betaling aanvragen/betalingsregeling, kopie van de nota en leverancierszaken:

088 361 10 01

rsc.financieel@rechtspraak.nl

  • Maandag t/m vrijdag: 8:00 tot 17:30 uur

Vraag over rechtszaak of dossier

Vraag over een lopende procedure: neem contact op met de rechtbank, het gerechtshof of het bijzonder college die de zaak behandelt.

Contact